CUỘC CHIẾN CHỐNG PHÁP
CUỘC CHIẾN CHỐNG PHÁP, TIẾU PHỈ
Vào năm 1950 thực dân Pháp bị suy yếu, phải xin viện trợ của Mỹ. Được sự giúp sức của Mỹ, thực dân Pháp đề ra chiến lược xâm lược mới. Đối với vùng núi Tây Bắc, chúng âm mưu kết nối lại các thế lực phong kiến, sử dụng cả bọn đặc vụ, tàn quân Quốc Dân Đảng phản động để thực hiện âm mưu gây phỉ. Mục đích là nhằm phá hoại hậu phương của ta, kìm chân các binh đoàn chủ lực của quân đội để chúng có điều kiện củng cố, xây dựng lực lượng cơ động chiến lược, mở rộng các cuộc tiến công hòng giành lại quyền chủ động trên chiến trường bắc bộ.
Âm mưu gây phỉ của thực dân Pháp trên địa bàn tỉnh Lào Cai nói chung và Huyện Mường Khương nói riêng nằm trong kế hoạch gây phỉ với quy mô lớn của pháp ở vùng Tây Bắc. Viên Ba Danh chỉ huy tiểu khu Hoàng Su Phì và sau đó là Mường Khương, Pha Long đã đề ra kế hoạch chống phá Việt Minh bằng kế hoạch gây phỉ. Một mặt địch vận động, cưỡng ép mua cho các thanh niên dân tộc thiểu số theo chúng để huấn luyện, tổ chức thành biệt kích nhằm tái chiến Lào Cai. Mặt khác, chúng cài lại các tay sai đắc lực và một số binh lính, bảo an làm nòng cốt cho việc gây phỉ và giao cho tên phản động Châu Quáng Lồ làm chỉ huy quân sự kiêm cả hành chính ở miền đông Lào Cai.
Ngày 22 tháng 10 năm 1950, tên Châu Quáng Lồ đã triệu tập các chức dịch toàn vùng Pha Long, Mường Khương ra tuyên bố không nộp súng cho Việt Minh và kiên quyết tổ chức phản công chống lại quân chủ lực của ta lên tiếp quản. Tháng 11 năm 1950 bọn phản động đã lập lại và củng cố được chính quyền của chúng ở Mường Khương. Lúc này, lực lượng phỉ ở Mường Khương, Pha Long gồm bảo an, lính dõng, thổ phỉ (tàn quân của Quốc Dân Đảng) ở Mường Khương có khoảng 200 tên; Pha Long có khoảng 700 tên, các có các loại vũ khí như đại liên, trung liên, tiểu liên, súng cối, súng trường. Chúng bố trí thành tuyến phòng ngự dày đặc và sào huyệt chính của chúng là ở Lao Pao Chải.
Căn cứ vào tình hình địch và ý kiến đề nghị của Tỉnh ủy Lào Cai, liên khu ủy và Bộ Tư lệnh liên khu đã quyết định mở chiến dịch tiễu phỉ ở Lào Cai lần thứ nhất.
Địa bàn tiễu phỉ được thực hiện ở miền đông Lào Cai. Lực lượng tham gia tiễu phỉ giải phóng Mường Khương gồm có các tiểu đoàn 910 và tiểu đoàn 930 thuộc Trung đoàn 148 và Đại đội 965 bộ đội địa phương Lào Cai cùng với lực lượng dân quân du kích huyện Mường Khương. Mục tiêu của chiến dịch là tiễu phỉ giải phóng Mường Khương, Pha Long, thiết lập lại trật tự an ninh chính trị, xây dựng, củng cố cơ sở cách mạng và vận động nhân dân tham gia tiễu phỉ ở 2 huyện Mường Khương và Bắc Hà.
Ngày 14 tháng 11 năm 1950, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai ban hành chỉ thị số 23 gửi Ban Cán sự Mường Khương về việc tập trung lực lượng để tiễu phỉ.
Chiến dịch tiễu phỉ lần thứ nhất trên địa bàn được chia làm 2 đợt:
Đợt 1: diễn ra từ ngày mùng 5 đến ngày 18/11/1950. Mục tiêu tập trung giải phóng Mường Khương và 11 giờ trưa ngày 11/11/1950, thị trấn Mường Khương được giải phóng; ta thành lập Ủy ban tiếp quản thị trấn và chuẩn bị tiến lên Pha Long
Đợt 2: diễn ra từ ngày 19/11 đến ngày 25/12/1950. Lúc này địch ở Pha Long khoảng 500 tên, bao gồm lính bảo an, thổ phỉ với khoảng 20 súng trung liên, 2 súng cối 60mm, Súng trường đầy đủ cho các tên, do tên Pay Chồ và Châu Quáng Lồ chỉ huy; quân địch không nóng trong đồn mà rải rác trên các ngả đường, cắm chốt, chông thuốc độc.... Ban Chỉ huy mặt trận tiễu phỉ trừ gian đã chỉ đạo tấn công lên Pha Long với phương châm “nặng về chính trị hơn quân sự” tiêu diệt bọn thổ phỉ, bảo an làm tan rã tay chân của địch, bắt sống Châu Quáng Lồ.
Chấp hành mệnh lệnh Trung đoàn 148 cho 2 đại đội truy kích lên Nậm Tèn Hồ, các bộ phận còn lại điều tra tình hình rút kinh nghiệm chiến đấu, chuẩn bị tiến công lên Pha Long.
Thực hiện kế hoạch tiễu phỉ ngày 19/11/1950 ta điều động 2 tiểu đoàn 910 và 930 thuộc trung đoàn 148 từ thị trấn xuất kích tiến công bọn phỉ ở khu vực Pha Long theo lối tiến công trận địa. Các vị trí tiễu phỉ từ Ngải Phóng Chồ, Ngải Thầu do tiểu đoàn 910 đảm nhiệm tấn công. Địch tấn công yếu ớt nên quân ta nhanh chóng giải phóng Ngải Phóng Chồ (xã Dìn Chin) vào ngày 20/11/1950, giải phóng Suối Thầu (Pha Long) và Ngải Thầu (Dìn Chin) vào ngày 21/11/1950 và tiếp tục áp sát các điểm cao quanh Pha Long. Trong khi đó, mũi tiến công của tiểu đoàn 930 tiến theo trục đường chính từ Mường Khương đi Pha Long đã đánh bật khỏi đánh bật địch khỏi Nậm Tèn Hồ, Gò Mân Xôi, lô cốt Lao Pao Chải (Pha Long). Ngày 20/11/1950 trong quá trình truy quét thổ phỉ, ta đã bị địch phục kích ở điểm cao Máo Cháo Sủ. Chúng sử dụng vũ khí bất ngờ đồng loạt phản công lại ta. Ngày 23/11/1950, Tiểu đoàn 910 được điều động đến giải vây trận địa nhưng không thành. Quân ta rút về Mường Khương; sau đó chúng tiếp tục tổ chức tiến công liên tiếp vào thị trấn Mường Khương đều bị thất bại.
Chính quyền ta vẫn được giữ vững, trật tự trị an được bảo đảm; trong cuộc chiến đấu này; 49 cán bộ, chiến sĩ của Trung đoàn 148 đã anh dũng hy sinh ở tại điểm cao thôn Máo Chóa sủ, trong đó 01 đồng chí Trung đội trưởng, 02 Trung đội phó và 09 cán bộ tiểu đội.
