Cuộc chiến chống sốt rét trong rừng Trường Sơn.

Ở tuyến lửa miền Nam, đặc biệt trong vùng rừng núi Quảng Ngãi và khu vực hành lang Trường Sơn, điều kiện khí hậu nóng ẩm, rừng rậm và muỗi dày đặc khiến sốt rét trở thành nỗi ám ảnh thường trực của bộ đội và dân công. Nhiều chiến sĩ không bị thương vì đạn, mà ngã xuống vì rét run, sốt cao, mê sảng giữa rừng sâu.

Trong thời gian làm việc tại chiến trường, Đặng Thùy Trâm – bác sĩ của bệnh xá tiền phương – cùng đồng đội tại bệnh xá đã phải đối mặt liên tục với các ca sốt rét ác tính. Thuốc men thiếu thốn, chủ yếu chỉ có quinine hoặc vài loại thuốc dự phòng ít ỏi, nhiều khi phải chia nhỏ từng liều để cứu nhiều người nhất có thể.

Trong Nhật ký Đặng Thùy Trâm, những dòng ghi chép về sốt rét không chỉ là mô tả bệnh tật, mà còn là nỗi xót xa khi chứng kiến đồng đội run lẩy bẩy trong cơn rét rừng, da vàng, mắt trũng, có người kiệt sức không thể đứng dậy. Bệnh xá khi ấy vừa là nơi điều trị, vừa như một “tiền tuyến” chống lại bệnh tật vô hình.

Để đối phó, cán bộ y tế phải tăng cường giữ ấm cho bệnh nhân, cho uống thuốc đúng giờ, đồng thời tìm cách cải thiện đời sống trong rừng: mắc màn, đốt lửa xua muỗi, và khuyên bộ đội ngủ nghỉ hợp lý dù đang trong điều kiện chiến đấu. Nhưng trong chiến tranh, việc phòng bệnh luôn bị đẩy vào thế bị động, vì hành quân liên tục, thiếu thốn và nguy cơ bị địch càn quét.

“Cuộc chiến chống sốt rét” vì thế trở thành một phần không thể tách rời của chiến tranh Trường Sơn: không tiếng súng nhưng dai dẳng, âm thầm và có sức tàn phá lớn. Qua những ghi chép ấy, hình ảnh bệnh xá dã chiến hiện lên như nơi con người vừa chiến đấu với kẻ thù, vừa chống lại thiên nhiên khắc nghiệt để giữ sự sống cho nhau.