Cuộc chiến không tiếng súng

Tròn 50 năm kể từ khi trở về từ "địa ngục trần gian" sau khi Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình tại Việt Nam được ký kết, mọi thứ trong tâm trí cựu chiến binh - cựu tù Phú Quốc Hoàng Minh Lý (82 tuổi, xóm Khoa Đà, xã Hưng Tây, Hưng Nguyên, Nghệ An) vẫn như mới ngày hôm qua. Trong tiết Xuân ấm áp, ký ức về một quãng đời gian khó mà hào hùng, oanh liệt ùa về trong ông...

Chuẩn bị cho đợt 3, cuộc Tổng tiến công nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, người lính bộ binh Hoàng Minh Lý được điều động, phối thuộc cho Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 2, Sư đoàn 324, Quân khu 4. Trong lần hành quân xuống đồng bằng, đơn vị ông Lý bị địch phục kích, bao vây ở xã Hải Vĩnh (huyện Hải Lăng, Quảng Trị). Ông Lý bị thương nặng, được đưa đến Trạm phẫu 34 để điều trị. Trạm phẫu bị càn quét, ông Lý cùng nhiều thương binh bị địch bắt, đưa về "Phòng Nhì" Quân đoàn 1 để khai thác thông tin. Với người lính Hoàng Minh Lý, một tháng ở đây thực sự là một cuộc chiến cân não mà ông gọi đó là "cuộc chiến không tiếng súng", bởi hiểm nguy và cái chết chỉ cách một tích tắc.

"Đưa đến đây, tù chính trị hay tù binh đều bị tra tấn bằng những cách thức dã man nhất. Tôi bị đổ nước xà phòng đặc vào miệng, bị chúng dùng cả giày đinh nhảy lên bụng dẫm, bị bắt nằm dưới đèn điện 1.000W, nhiều khi nghĩ mình chết luôn rồi. Khai cũng chết, không khai cũng chết, vậy thì phải chết sao cho vẻ vang, không thể chết một cách vô ích được. Có chết cũng phải bảo vệ Đảng, bảo vệ quân đội, bảo vệ cuộc kháng chiến của toàn dân", ông Lý nhớ lại.

Bị tra tấn cỡ nào, ông Lý cũng một mực khai vừa vào lính, đánh trận đầu tiên thì bị bắt, không biết gì hơn. Một tháng nếm đủ mọi đòn tra tấn dã man nhất, không được ăn uống đầy đủ, ông tiều tụy, gầy gò, bước đi không nổi. Không khai thác được gì, chúng đưa ông xuống tàu, đày ra Phú Quốc. Ông bước vào một trận chiến mới mà không biết rằng, ở quê nhà, người vợ trẻ nhận được giấy báo tử của chồng...

Ở nơi được gọi là "địa ngục trần gian", dưới sự lãnh đạo của Chi bộ bí mật, ông Lý cùng các bạn tù của mình tiếp tục các phong trào đấu tranh đòi dân sinh, cải thiện điều kiện sống, sinh hoạt, chống đàn áp, áp bức và các hình thức tra tấn hà khắc của bọn cai ngục.

"Sôi nổi nhất là phong trào đấu tranh đòi dân sinh. Lương thực, thực phẩm của tù nhân bị bớt xén phần lớn, các điều kiện sinh hoạt, chữa bệnh rất kém. Ngày Tết, tù nhân chỉ được phát mỗi người một con cá nục thối, lúc nhúc dòi để ăn với cơm. Có lần chúng tôi bắt 3 tên quản ngục, gây sức ép cho bọn cai ngục. Sau khi đạt được thỏa thuận, chúng tôi thả 3 tên quản ngục ra thì bị chúng lật lọng, xả súng xối xả vào buồng giam. Đợt đấy anh em có phần chủ quan và chưa có kinh nghiệm nên gõ vào tường bằng tôn để phản đối, bị quy là hoạt động bạo loạn. Đây là cớ để địch sử dụng vũ lực, trong khi anh em tù không có tấc sắt trong tay. Đợt ấy hơn 10 anh em hi sinh...", ông Lý nhớ lại.

Từ thực tiễn, Chi bộ nhà tù đã có thay đổi hình thức đấu tranh, tránh bạo động, gây tổn thất về lực lượng. Các cuộc đấu tranh chính trị và tuyệt thực... diễn ra thường xuyên. Có những đợt tuyệt thực kéo dài đến 9 ngày. Lo sợ dư luận, bọn cai ngục phải cho người nấu cháo loãng, cạy miệng đổ cho tù nhân cũng như đáp ứng một số yêu cầu về cải thiện điều kiện ăn, ở, sinh hoạt...