Cuộc chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thời cơ cho cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam xuất hiện, Nguyễn Ái Quốc đã kịp thời chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng

Cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới, chịu ảnh hưởng của những biến động trên thế giới. Nhận biết được quy luật đó từ khi cuộc chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, Hồ Chí Minh đã nhìn thấy được thời cơ cho cách mạng Việt Nam đang đến gần. Tháng 6/1940, nước Pháp bị phát xít Đức chiếm đóng, Nguyễn Ái Quốc triệu tập cuộc họp Ban hải ngoại ở Côn Minh để nhận định tình hình và bàn việc về nước: “Việc Pháp mất nước là một cơ hội thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Ta phải tìm mọi cách về nước ngay để tranh thủ thời cơ. Chậm trễ lúc này là có tội với cách mạng”(1).

Ngày 28/01/1941, Nguyễn Ái Quốc đã trở về Tổ quốc. Người dừng chân ở Pắc Bó – Cao Bằng và chọn nơi đây để thí điểm phong trào cách mạng. Cùng với những chuyển biến mau lẹ của tình hình thế giới thì tình hình cách mạng trong nước rất khẩn trương. Nguyễn Ái Quốc nhận thấy rằng sự cần kíp phải chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng để kịp thời đáp ứng nhu cầu đấu tranh của nhân dân ta và phù hợp với sự vận động của cách mạng thế giới.

Tháng 5/1941, dưới danh nghĩa đại diện của Quốc tế cộng sản, Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 của Đảng Cộng sản Đông Dương. Người phân tích nguyên nhân của Chiến tranh thế giới thứ hai là do chính sách hiếu chiến, phản động của lực lượng phát xít và nhận định trong cuộc chiến tranh này, “phe phát xít nhất định sẽ thất bại, phe đồng minh sẽ chiến thắng”. Từ đó, Người xác định cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam lúc này “là một bộ phận trong phe dân chủ chống phát xít”(2) và quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh. Việc lựa chọn con đường đúng đắn thuận lợi cho dân tộc bằng cách đứng về phe chính nghĩa để chống phe phi nghĩa, trên cơ sở dự báo chính xác diễn biến cuộc chiến tranh thế giới đã thể hiện tầm nhìn sáng suốt và hành động mau lẹ, khôn ngoan của Người. 

Hội nghị Trung ương 8 dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Nguyễn Ái Quốc đã tiếp tục phân tích, xác định một lần nữa đường lối chiến lược cùng với vấn đề chiến thuật, sách lược của cách mạng Việt Nam trong thời gian tới, cụ thể đó là những mâu thuẫn cơ bản, kẻ thù chính của cách mạng, về nhiệm vụ, động lực và phương pháp cách mạng… Đặc biệt Hội nghị còn nêu rõ rằng: “Cuộc cách mạng Đông Dương là một bộ phận cách mạng thế giới và giai đoạn hiện tại là một bộ phận dân chủ chống phát xít”(3). Nguyễn Ái Quốc đã chủ trì hội nghị đề ra sự chỉ đạo chiến lược trong thời kỳ mới. Người còn nói một cách súc tích và giản dị về mối quan hệ giữa tình hình quốc tế với vấn đề dân tộc trong tập diễn ca “Lịch sử nước ta”:

Bây giờ Pháp mất nước rồi, Không đủ sức, không đủ người trị ta.

Giặc Nhật Bản thì mới qua, Cái nền thống trị chưa ra mối mành.

Lại cùng Tàu, Mỹ, Hà, Anh, Khắp nơi có cuộc chiến tranh rầy rà.

Ấy là nhịp tốt cho ta, Nổi lên khôi phục nước nhà tổ tông.

Sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng từ Hội nghị Trung ương 8 do Nguyễn Ái Quốc chủ trì có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi Cách mạng Tháng Tám 1945. Đồng thời, Người cũng đã có những nhận định chuẩn xác về vấn đề quan hệ quốc tế lúc đó để đề ra những đường lối, chính sách rất cơ bản trong vấn đề dân tộc. Vấn đề đặt ra lúc này cho chúng ta là phải đặt cuộc cách mạng Việt Nam trong bối cảnh quốc tế, tranh thủ tối đa mọi sự ủng hộ của lực lượng đồng minh để giành chính quyền khi thời cơ chín muồi.