Cuộc chiến vĩ đại của vua Quang Trung và chiến thắng quân Thanh năm 1789

Ông triệu tập các tướng sĩ và dự định tự mình cầm quân ra trận, nhưng mọi người khuyên ông trước tiên nên ổn định triều đình, ban lệnh ân xá để yên lòng dân và rồi mới xuất quân. Bắc Bình Vương đồng ý, sau đó tổ chức lễ tế trời đất tại núi Bân. Trong nghi lễ, ông mặc long bào thêu rồng, đội mũ miện và đeo chuỗi ngọc, trông thật uy nghiêm.

Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế và đổi niên hiệu từ Thái Đức của vua Tây Sơn Nguyễn Nhạc thành Quang Trung. Sau lễ tế, vào ngày 25 tháng Chạp (1788), vua Quang Trung đã tự mình chỉ huy quân đội, cả thủy lẫn bộ. Ngày 29 ở Nghệ An, vua gọi Nguyễn Thiếp, một nhà tiên tri, để hỏi về kế hoạch tấn công. Nguyễn Thiếp dự đoán rằng quân Thanh sẽ bị đánh bại trong vòng 10 ngày. Vua Quang Trung rất vui mừng và lệnh cho đại tướng hám hổ tuyển lính ở Nghệ An. Đội quân được tuyển chọn từ những người khỏe mạnh và nhanh chóng đạt số lượng hơn một vạn người. Quân đội được tổ chức chỉnh tề với cờ trống rợp trời và sẵn sàng chiến đấu. Vua tiến hành duyệt binh và chia quân thành các đội, với quân ở Thuận Hóa và Quảng Nam làm cánh hữu, còn quân mới tuyển từ Nghệ An làm trung quân. Vua Quang Trung cưỡi voi ra động viên quân lính, khẳng định ý chí quyết thắng và nhận được sự đồng lòng của họ.

Khi đến núi Tam Điệp, các tướng Sở và Lân đều ra đón và xin chịu tội. Vua Quang Trung đã phân tích công và tội của họ và quyết định cho Ngô Thì Nhậm ở lại phối hợp với Sở và Lân để bày mưu. Vua cam đoan rằng phương lược đã được tính toán kỹ lưỡng và quân Thanh sẽ bị đánh bại trong vòng mười ngày. Nếu không, chờ đến khi nước ta lớn mạnh hơn sẽ không sợ quân Thanh nữa. Sở và Lân cảm kích trước sự vị tha và quân lệnh nghiêm chỉnh của vua. Đêm 30 tháng Chạp, vua tổ chức tiệc khao quân, chia quân thành ba đạo và yêu cầu các tướng sĩ chuẩn bị lên đường vào ngày mùng 7 năm sau để vào Thăng Long ăn mừng chiến thắng. Các quân lính vui mừng và sẵn sàng lên đường.

Vua Quang Trung chỉ đạo sử dụng cáng làm võng cho binh lính nghỉ, luân phiên đi suốt ngày đêm. Đến sông Gián, quân lính mệt mỏi nhưng vẫn giữ vững tinh thần nhờ lòng yêu nước và sự động viên của vua. Quân Thanh tại đó đã tan vỡ và chạy trốn, không có ai báo tin về quân đội. Khi đến đồi Hà Hồi và Ngọc Hồi vào nửa đêm ngày mùng 3 tháng Giêng năm Kỷ Dậu (1789), vua vây kín đồn và dùng chiến thuật nghi binh để làm quân địch hoảng loạn. Quân Thanh trong đồn sợ hãi xin ra hàng và bị tịch thu lương thực, khí giới. Vua ra lệnh dùng 60 tấm ván ghép thành 20 bức, che phủ bằng rơm dấp nước, và đội quân tiến vào. Sáng ngày mùng 5, quân Tây Sơn tấn công đồn Ngọc Hồi, mặc dù quân Thanh phun khói lửa nhưng không làm quân ta hoảng loạn. Vua Quang Trung dẫn đầu đội quân xông lên, chiến thắng vang dội và quân Thanh bỏ chạy. Tên Sầm Nghi Đống tự tử và quân Thanh đại bại.

Trước đó, vua Quang Trung đã sai một toán quân làm nghi binh ở phía Đông. Khi quân Thanh phát hiện ra, họ hoảng sợ và bỏ chạy. Quân Tây Sơn lùa voi vào thành phố, gây tổn thất lớn. Ngày mồng 4, quân Thanh tại đồn Ngọc Hồi báo tin về, khiến Tôn Sĩ Nghị hoảng loạn và bỏ chạy. Quân Sĩ cũng chạy hỗn loạn qua cầu và nhiều người đã chết. Sau đó, cầu bị đứt và nước sông Nhị Hà bị tắc nghẽn. Quân ta ăn mừng chiến thắng vang dội.

Chiến thắng này đã chứng minh sức mạnh và chủ quyền của nước ta. Hằng năm, dân ta tổ chức lễ hội Đống Đa để tưởng nhớ công lao của tổ tiên và ôn lại chiến thắng hào hùng của dân tộc.