Cuộc “đấu loa” giữa 2 bờ Bắc - Nam dòng sông Bến Hải

Dẫn chúng tôi đi xem cụm loa còn lưu giữ lại tại bảo tàng Khu di tích Đôi bờ, ông Trần Văn Minh giải thích: Những năm 1954-1964 là giai đoạn không còn tiếng súng ở đôi bờ giới tuyến, song cuộc chiến bằng tiếng nói đã diễn ra ở đây rất căng thẳng và quyết liệt giữa hai phe đối lập.

“Tại bờ Bắc, ban đầu, chúng ta cho xây dựng hệ thống loa phóng thanh được phân bố thành 5 cụm trong chiều dài 1.500m, mỗi cụm gồm 24 loa có công suất 25W. Thế nhưng, hệ thống này không thể át được các loa phía bờ Nam. Do đó, chúng ta đã quyết định tăng thêm 8 loa công suất 50W và 1 loa công suất 250W được viện trợ từ Liên Xô”, ông Minh kể.

Hai bên liên tục “đua” nâng công suất loa để “đấu qua lại” đôi bờ. Phía ta phát các chương trình của Đài tiếng nói Việt Nam, đài truyền thanh Vĩnh Linh, các chương trình ca nhạc, kịch nói, dân ca… cổ động tình yêu nước và khát vọng non sông. Một số bài thơ, ca cổ do các nghệ sĩ nổi tiếng của miền Bắc thể hiện được nhiều binh sĩ địch "thuộc lòng". Trong khi đó, bên kia “vĩ tuyến lửa”, địch không ngừng xuyên tạc lịch sử, tung hô chính quyền miền nam cũ. Cuộc “đấu loa” dai dẳng mãi cho tới tận năm 1965 khi Mỹ ném bom miền bắc mới chính thức dừng lại.

Những tưởng, cây cầu “giả vờ” cứ thế sẽ tồn tại mãi trên dòng vĩ tuyến lửa đang chảy xuôi ra biển Đông. Thế nhưng, tới năm 1967, nhằm chặn dòng chi viện từ miền Bắc cho chiến trường miền Nam, chính quyền miền nam cũ đã ném bom đánh sập cây cầu thiên lý. Kể từ đó cho tới khi Quảng Trị được giải phóng, không còn bất cứ một cây cầu nào bắc qua dòng Bến Hải nữa.

Mãi tới năm 1974, chúng ta đã cho xây dựng lại một cây cầu bằng bê-tông cốt thép với chiều dài 186m, rộng 9m, có hành lang dành cho người đi bộ. Sau ngày hòa bình lập lại, cầu ngày càng xuống cấp. Năm 1996, Bộ Giao thông vận tải đã cho xây chiếc cầu mới dài 230m, rộng 11,5m, nằm về phía tây cầu cũ. Cầu mới được thi công bằng công nghệ đúc đẩy - một phương pháp hiện đại nhất lần đầu tiên được áp dụng tại Việt Nam.

Đến năm 2001, cầu Hiền Lương được phục chế lại nguyên bản theo thiết kế của chiếc cầu cũ, dài 182,97m, gồm 7 nhịp, mặt lát gỗ lim có đánh số thứ tự từng tấm ván. Ngày 17/9/2003, khu di tích lịch sử cầu Hiền Lương được chính thức khởi công phục hồi, tôn tạo. Di tích cầu Hiền Lương được phục chế với cổng chào, nhà liên hiệp, đồn công an giới tuyến, tháp canh... Tháng 3/2014, cầu Hiền Lương được phục chế nguyên trạng 2 màu sơn xanh và vàng, như từng tồn tại trong lịch sử.