Cuộc đấu trí giữa hai chiến tuyến

Huyện đường Đức Phổ những ngày đầu tháng 10 năm 1930 bao trùm bởi một bầu không khí ngột ngạt. Tri huyện Trần Bá Đạt ngồi bên bàn làm việc, tay lật giở những tờ mật báo của mật thám Pháp gửi về. Gã run rẩy khi đọc thấy cái tên "Nguyễn Nghiêm" xuất hiện liên tục với vai trò thủ lĩnh phong trào đỏ tại địa phương.

Đạt lập tức cho gọi Nguyễn Nghiêm (lúc này đang giả trang làm một nhà nho đi bán thuốc) đến huyện đường dưới danh nghĩa "đàm đạo chữ nghĩa" để dò xét tình hình, hòng tìm cách mua chuộc hoặc răn đe.

Ngồi đối diện với viên tri huyện quyền thế, Nguyễn Nghiêm vẫn giữ thái độ ung dung, bình thản. Trần Bá Đạt nhấp một ngụm trà, cố ý nói bóng gió:
— "Nghe danh cụ Nghiêm học rộng tài cao, sao không ra gánh vác việc quan, giúp triều đình bảo hộ an dân? Cớ gì lại đi gieo rắc những tư tưởng nổi loạn, chuốc họa vào thân?"

Nguyễn Nghiêm khẽ mỉm cười, ánh mắt sắc lẹm nhìn thẳng vào Đạt:
— "Thưa tri huyện, 'an dân' mà quan nói là khiến dân tình lầm than, sưu cao thuế nặng, người cày không có ruộng sao? Bản thân tôi không gieo nổi loạn, chính sự bóc lột đến tận xương tủy của các ông mới là thứ đẩy người dân vào đường cùng. Khi lòng dân đã tụ, thì không thế lực nào cản nổi."

Cuộc đối đầu ngầm ấy kết thúc bằng sự thất bại thảm hại của Trần Bá Đạt. Chỉ vài ngày sau, chính Trần Bá Đạt đã phải hoảng loạn bỏ trốn khi hàng ngàn quần chúng nhân dân do Nguyễn Nghiêm lãnh đạo rầm rập xông vào chiếm huyện đường, đốt sạch sổ sách, khế ước vay nợ của thực dân.