CUỘC DIỄU BINH NGÀY 1/1/1955 – NGÀY HỘI LỚN ĐẦU TIÊN CỦA HÀ NỘI SAU CHIẾN THẮNG ĐIỆN BIÊN PHỦ

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, miền Bắc bước sang một thời kỳ mới. Hiệp định Genève được ký kết, quân Pháp rút khỏi nhiều khu vực và Hà Nội được tiếp quản ngày 10/10/1954.

Sau gần chín năm xa cách, Thủ đô trở lại dưới sự quản lý của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Nhưng Hà Nội khi ấy vẫn còn mang dấu vết của chiến tranh.

Những con phố vừa trải qua nhiều năm tháng biến động.

Những người lính từ chiến trường trở về.

Những gia đình có người thân đã hy sinh.

Và trong lòng mỗi người vẫn còn nguyên ký ức về cuộc kháng chiến vừa kết thúc.

Trong hoàn cảnh ấy, ngày 1/1/1955 trở thành một ngày đặc biệt.

Từ sáng sớm, nhân dân Hà Nội và các vùng lân cận đã đổ về Quảng trường Ba Đình.

Cờ đỏ sao vàng xuất hiện trên các tuyến phố.

Không khí Thủ đô trở nên rộn ràng.

Hàng chục vạn người tập trung về khu vực quảng trường để chào đón Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Chính phủ trở lại Thủ đô. Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, cuộc mít tinh và tuần hành có hơn 20 vạn người tham dự.

Đây không chỉ là một cuộc mít tinh.

Đây còn là dịp để những người lính của cuộc kháng chiến báo công trước đồng bào.

Những người từng sống trong rừng núi Việt Bắc.

Những người từng hành quân qua Tây Bắc.

Những chiến sĩ từng chiến đấu tại Điện Biên Phủ.

Giờ đây đứng trong đội hình trở về Hà Nội.

Họ mang theo những khẩu súng, những phương tiện quân sự và những câu chuyện của chín năm chiến đấu.

Cuộc duyệt binh bắt đầu.

Các đơn vị quân đội lần lượt diễu qua lễ đài.

Tiếng quân nhạc vang lên giữa Quảng trường Ba Đình.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng trên lễ đài, vui vẻ vẫy chào các đoàn quân.

Sau những người lính là các lực lượng tự vệ, dân quân và đông đảo đại biểu nhân dân.

Những người công nhân từ nhà máy.

Những người dân từ các khu phố.

Những đoàn phụ nữ.

Những thanh niên.

Những em thiếu nhi.

Tất cả cùng hướng về lễ đài.

Theo tường thuật được Báo Nhân Dân đăng ngày 1/1/1955, cuộc tuần hành của nhân dân kéo dài đến khoảng 14 giờ 30 phút.

Đối với người dân Hà Nội, đó là một hình ảnh đặc biệt.

Chín năm trước, cũng tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập.

Sau đó, đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Chín năm chiến tranh.

Chín năm xa Thủ đô.

Và giờ đây, Người lại đứng trên chính quảng trường ấy.

Nhưng lần này, phía trước Người là những đoàn quân chiến thắng.

Đó là những người đã đi qua chiến trường.

Những người từng kéo pháo lên Điện Biên.

Những người từng nằm trong chiến hào.

Những người từng hành quân hàng trăm, hàng nghìn cây số.

Họ trở về không phải trong một cuộc hành quân chiến đấu mà trong ngày hội của hòa bình.

Một chi tiết đặc biệt được Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhắc lại trong hồi ký Điện Biên Phủ – Điểm hẹn lịch sử: cuộc duyệt binh ngày 1/1/1955 là dịp những người lính và dân quân báo công trước Bác Hồ, Chính phủ và nhân dân về thành quả của cuộc kháng chiến; trang bị của lực lượng lúc đó còn có nhiều vũ khí, phương tiện thu được từ quân Pháp và Mỹ.

Điều ấy khiến cuộc duyệt binh năm 1955 có một ý nghĩa rất riêng.

Đây không phải là một cuộc duyệt binh của một đất nước giàu mạnh với những trang thiết bị hiện đại.

Đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh.

Quân đội vừa trải qua một cuộc kháng chiến lâu dài.

Điều kiện vật chất còn thiếu thốn.

Nhưng những người lính bước đi với niềm tự hào của những người vừa giành được một thắng lợi lịch sử.

Họ đã góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Và giờ đây họ đứng trước nhân dân Thủ đô.

Phía sau mỗi người lính là một câu chuyện.

Có người đã mất đồng đội.

Có người mang thương tích.

Có người đã để lại tuổi trẻ trên những chiến trường xa xôi.

Có người vừa trở về sau nhiều năm xa gia đình.

Ngày hôm ấy, họ cùng bước qua lễ đài.

Không khí trên Quảng trường Ba Đình trở nên đặc biệt xúc động.

Những tiếng hoan hô vang lên.

Những lá cờ tung bay.

Những đoàn người nối tiếp nhau.

Bác Hồ liên tục vẫy chào đồng bào.

Sau các đoàn quân là cuộc tuần hành biểu dương lực lượng của nhân dân.

Một hình ảnh được Báo Nhân Dân ghi lại rất sinh động là đoàn phụ nữ trong trang phục truyền thống, cùng các đoàn đại biểu từ nhiều tầng lớp nhân dân đi qua lễ đài. Các em thiếu nhi còn lên lễ đài tặng hoa cho Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đại biểu.

Đó là một ngày hội thật sự của Hà Nội.

Nhưng bên dưới niềm vui ấy là ký ức về những năm tháng chiến tranh.

Không phải gia đình nào cũng có người trở về.

Không phải người lính nào từng lên đường cũng được bước qua lễ đài.

Có những người đã nằm lại trên những chiến trường xa.

Có những người hy sinh tại Việt Bắc.

Có những người ngã xuống trên đường hành quân.

Có những người nằm lại ở Điện Biên Phủ.

Vì vậy, mỗi bước chân của những người lính ngày hôm ấy cũng là sự tưởng nhớ đối với những đồng đội không thể trở về.

Cuộc duyệt binh ngày 1/1/1955 vì thế mang trong mình hai cảm xúc.

Một bên là niềm vui của hòa bình.

Một bên là sự lắng đọng của ký ức chiến tranh.

Hà Nội đã trở lại.

Nhưng những người dân Thủ đô hiểu rằng sự bình yên ấy được đánh đổi bằng rất nhiều năm tháng gian khổ.

Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, đây cũng là một dấu mốc quan trọng.

Đội quân từng bắt đầu từ những đơn vị nhỏ trong núi rừng Việt Bắc nay đã trưởng thành sau chín năm chiến đấu.

Từ những trận Phai Khắt, Nà Ngần năm 1944 đến Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, lực lượng vũ trang cách mạng đã trải qua một chặng đường dài.

Ngày 1/1/1955, họ xuất hiện giữa trung tâm Thủ đô.

Những người lính ấy chính là hình ảnh của một quân đội vừa bước ra từ cuộc chiến tranh gian khổ.

Cuộc duyệt binh cũng cho thấy một Hà Nội đang bước vào thời kỳ mới.

Những nhà máy bắt đầu khôi phục.

Các trường học hoạt động trở lại.

Đời sống nhân dân từng bước ổn định.

Thủ đô bắt đầu xây dựng cuộc sống hòa bình.

Nhưng phía trước vẫn còn nhiều khó khăn.

Đất nước chưa thống nhất.

Miền Nam vẫn tiếp tục nằm trong tình trạng chiến tranh và chia cắt.

Bởi vậy, ngày hội 1/1/1955 không phải là điểm kết thúc của lịch sử.

Đó là một cột mốc chuyển tiếp.

Một chặng đường kháng chiến đã kết thúc.

Một chặng đường mới bắt đầu.

Nhìn lại những hình ảnh của ngày 1/1/1955, điều gây xúc động nhất có lẽ không phải là đội hình quân sự hay những phương tiện được đưa qua lễ đài.

Đó là hình ảnh Bác Hồ đứng giữa Quảng trường Ba Đình và vẫy chào những người lính vừa trở về từ chiến trường.

Những người lính ấy đã đi qua chiến tranh.

Họ hiểu giá trị của hòa bình hơn ai hết.

Và nhân dân Hà Nội cũng hiểu rằng ngày hội hôm ấy là kết quả của một chặng đường dài.

Nhiều thập kỷ sau, những thước phim về cuộc duyệt binh ngày 1/1/1955 vẫn được lưu giữ.

Những khuôn mặt người lính.

Những đoàn quân.

Những lá cờ.

Những dòng người trên quảng trường.

Những nụ cười của nhân dân.

Tất cả trở thành những hình ảnh quý giá về một thời khắc đặc biệt của lịch sử Hà Nội.

Đó là khoảnh khắc mà những người chiến thắng trở về.

Đó là khoảnh khắc Hà Nội đón lại Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Và đó cũng là khoảnh khắc một đất nước vừa đi qua chiến tranh bắt đầu nhìn về tương lai.