Cuộc đời của đồng chí Trần Văn Giàu

Ðồng chí Trần Văn Giàu, Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Anh hùng Lao động, sinh ngày 11-9-1911 tại xã An Lục Long, huyện Châu Thành, tỉnh Tân An (nay là tỉnh Long An); thường trú tại số nhà 245/3 Lý Thường Kiệt, phường 15, quận 11, thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1926 ông được gia đình cho lên Sài Gòn học trường Chasseloup Laubat. Ông tham gia phong trào để tang nhà chí sĩ Phan Châu Trinh và phong trào thanh niên do Nguyễn An Ninh tổ chức. Cuộc đời hoạt động của hai nhà yêu nước này đã có tác động mạnh đến tư tưởng cách mạng của Trần Văn Giàu.

Năm 1928, sau khi tốt nghiệp Tú tài, ông sang Pháp du học tại trường Đại học Toulouse. Tháng 3 năm 1929, Ông gia nhập Đảng Cộng sản Pháp và tham gia tích cực các phong trào công nhân và phong trào đấu tranh của du học sinh và công nhân người Việt ở thành phố Toulouse.

Đầu năm 1930, vụ đàn áp của nhà cầm quyền thực dân ở Đông Dương đối với cuộc khởi nghĩa Yên Bái đã gây xúc động mạnh đến Việt kiều ở Pháp. Trần Văn Giàu, với tư cách là đại biểu của học sinh, binh lính, thợ thuyền Việt Nam ở Toulouse, đã lên Paris tham gia cuộc biểu tình trước dinh Tổng thống ngày 19-5-1930 đòi xóa án tử hình cho 13 chiến sĩ ở Yên Bái. Ông bị cảnh sát bắt khi tham gia biểu tình và bị giam một thời gian ở nhà tù La Roquelles, sau đó ông cùng với 18 người Việt Nam khác bị trục xuất về nước.

Về Sài Gòn, ông xin dạy học tại trường trung học tư thục Huỳnh Công Phát .Đồng thời, ông gia nhập Đàng Cộng sản Đông Dương. Cùng với Hải Triều, ông phụ trách “Ban phản đế học sinh" của Xứ ủy Nam Kỳ.

Sau cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, giữa năm 1931, ông được đưa sang Liên Xô học Trường Đại học Đông Phương Moskva cùng với Nguyễn Văn Trân (Bảy Trân) và Mười Giáo. Năm 1933, ông bảo vệ thành công đề tài tốt nghiệp "Vấn đề ruộng đất ở Đông Dương", sau đó rời Moskva về nước.

Về đến Sài Gòn ông tìm lại cơ sở cũ (lúc này, qua những đợt khủng bố ác liệt hệ thống tổ chức Đảng bộ vỡ hầu hết), bắt liên lạc được với đồng chí Phan Văn, Trương Văn Bang. Cùng với một số đồng chí, ông vận động xây dựng lại tổ chức Xứ bộ Nam kỳ, ra tờ báo Cờ đỏ và Bộ Cộng sản Tùng thư. Nổi tiếng với tài diễn thuyết cùng kiến thức sâu rộng cũng như kinh nghiệm hoạt động ở Pháp, Liên Xô, ông nhiều lần tham gia các buổi diễn thuyết trước hàng ngàn người ở Sài Gòn để đánh thức lòng yêu nước. Uy tín của ông ngày càng tăng trong quần chúng và cả trong giới nhân sĩ trí thức Nam Kỳ.

Với những hoạt động chống chính quyền thực dân công khai của mình, ông bị chính quyền thực dân theo dõi từ khi ông du học tại Pháp. Ngày 25-6- 1935, ông bị tòa án Pháp tại Sài Gòn kết án 5 năm tù và 10 năm quản thúc vì tội hoạt động lật đổ chính quyền. Khi bị giam ở Khám Lớn Sài Gòn, ông được các tù nhân cử làm Tổng đại diện, nhiều lần đấu tranh với Chúa ngục đòi cải thiện chế độ sinh hoạt của tù nhân. Vì vậy, để cách ly, ngày 26-6-1937, ông cùng một số đồng chí bị đưa vào biệt giam cho đến khi mãn hạn tù.

Ngày 23 tháng 4 năm 1940, ông mãn hạn tù, được tha, nhưng bị bắt lại sau mấy ngày và bị đưa đi an trí ở trại Tà Lài. Cùng chung chuyến áp giải với ông còn có Tào Tỵ, nhà báo Nguyễn Công Trung và một người lính áp tải là Trương Văn Giàu. Tại Tà Lài, ông một lần nữa được cử làm Tổng đại diện.

Cuối năm 1941, ông tham gia chỉ đạo một số anh em tù chính trị tổ chức vượt ngục Tà Lài. Bản thân ông tham gia chuyến vượt ngục đợt 2 vào đầu tháng 3 năm 1942, gồm 8 người, cùng với các ông Châu Văn Giác, Trần Văn Kiệt, Dương Văn Phúc, Trương Quang Nhâm, Nguyễn Công Trung, Nguyễn Văn Đức và Tô Ký. Cuộc đào thoát thành công, sau đó phân tán thành nhiều hướng. Trần Văn Giàu sau nhiều lần di chuyển, tìm cách bắt lại liên lạc và trở lại hoạt động tại Sài Gòn.

Tháng 8-1945, thi hành lệnh tổng khởi nghĩa của Trung ương, ông cùng với các đồng chí trong Xứ uỷ lãnh đạo giành chính quyền thắng lợi ở Sài Gòn và các tỉnh Nam Kỳ vào ngày 25-8-1945.

Ông được cử làm Chủ tịch Lâm ủy hành chính Nam bộ và khi giặc Pháp gây hấn (23-9-1945), ông làm Chủ tịch Ủy ban kháng chiến Nam bộ.

Với những đóng góp to lớn cho sự nghiệp cách mạng của Ðảng, của dân tộc, đồng chí đã được Ðảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Ðộc lập hạng nhất; Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hạng nhất, Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1, Huy hiệu 80 năm tuổi đảng, Anh hùng Lao động và nhiều huân, huy chương khác.

Ông qua đời lúc 17 giờ 20 phút ngày 16 tháng 12 năm 2010 tại Bệnh viện Thống Nhất, Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ 3 tháng sau lễ mừng thọ 100 tuổi. Phần mộ ông hiện ở xã Dương Xuân Hội huyện Châu Thành -Long An.

Tên ông được đặt cho một ngôi trường tại quận Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh. Ngày 01/09/2012: 700 học sinh đầu tiên của trường THPT Trần Văn Giàu đã tham gia lễ khai giảng năm học mới đầu tiên của trường.