Cuộc đời của Hùng Xám Đường Số 4 Đặng Văn Việt
Trung tá Đặng Văn Việt (1920 – 2021) là một trong những huyền thoại quân sự lỗi lạc của Quân đội nhân dân Việt Nam, người được chính các tướng lĩnh đối phương (quân đội Pháp) nể phục và mệnh danh là "Hùm xám đường số 4". Cuộc đời ông là một bản hùng ca đầy tự hào nhưng cũng không kém phần thăng trầm, bi tráng của một trí thức yêu nước đi theo cách mạng.
Dưới đây là tóm tắt toàn bộ cuộc đời của ông qua các giai đoạn lớn:
1. Xuất thân danh gia vọng tộc
Đặng Văn Việt sinh ra tại làng Nho Lâm, xã Diễn Thọ, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An trong một gia đình phong kiến có nền tảng học vấn kiệt xuất:
Tổ tiên: Là hậu duệ của Quốc công Đặng Tất và danh tướng Đặng Dung thời Hậu Trần.
Ông nội: Là Đình nguyên Hoàng giáp Đặng Văn Thụy, từng giữ chức Tế tửu (Hiệu trưởng) Quốc Tử Giám triều Nguyễn.
Bà nội: Cụ Cao Thị Bích, con gái của Đông các Đại học sĩ Cao Xuân Dục.
Cha: Phó bảng Đặng Văn Hướng, từng làm Thượng thư Bộ Hình triều đình Huế, Tổng đốc Nghệ An. Sau Cách mạng tháng Tám, cụ Đặng Văn Hướng tham gia Chính phủ Hồ Chí Minh với tư cách Quốc vụ khanh đặc trách công tác ở ba tỉnh Thanh - Nghệ - Tĩnh.
Nhờ nền tảng gia đình, Đặng Văn Việt được ăn học bài bản, tốt nghiệp trường Quốc Học Huế lừng danh và tốt nghiệp cử nhân tại Trường Đại học Đông Dương (Đại học Y - Dược Hà Nội lúc bấy giờ) vào năm 1945.
2. Tham gia Cách mạng và Huyền thoại "Hùm xám đường số 4"
Khi Nhật đảo chính Pháp năm 1945, ông tham gia lực lượng Thanh niên tiền tuyến và tham gia giành chính quyền tại Huế. Cùng với đồng đội, ông chính là người đã hạ cờ quẻ ly của triều đình phong kiến và kéo lá cờ đỏ sao vàng lên kỳ đài Huế trong ngày Cách mạng tháng Tám thành công.
Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, với tư duy quân sự nhạy bén dù không qua trường lớp chính quy, ông liên tục được giao trọng trách:
Năm 1949: Khi mới 29 tuổi, ông được bổ nhiệm làm Trung đoàn trưởng đầu tiên của Trung đoàn 174 (một trong ba trung đoàn chủ lực đầu tiên của Bộ Tổng tư lệnh).
Chiến tích lẫy lừng: Trên cương vị chỉ huy, ông đã cùng Trung đoàn 174 làm chủ Đường số 4 (tuyến giao thông huyết mạch của Pháp ở biên giới Việt - Trung), tổ chức hàng loạt trận phục kích kinh điển đánh sập hệ thống phòng thủ của quân Pháp, đỉnh cao là bắt sống hai bộ chỉ huy của binh đoàn Lepage và Charton trong Chiến dịch Biên giới thu đông 1950.
Biệt danh: Sự mưu trí, dũng cảm và khả năng bài binh bố trận xuất quỷ nhập thần của ông khiến các sĩ quan Pháp khiếp sợ và gọi ông bằng cái tên đầy tôn kính: "Hùm xám đường số 4" (Le Tigre gris de la RC4). Bản thân Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng từng khen ngợi ông là một "tiểu tướng" tài ba.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
3. Khúc quanh số phận đầy bi hùng
Dù có tài năng quân sự xuất chúng và lập nhiều chiến công hiển hách, cuộc đời Đặng Văn Việt sau hòa bình năm 1954 lại gặp nhiều trắc trở do ảnh hưởng từ thành phần xuất thân giai cấp và biến cố gia đình trong cải cách ruộng đất.
Rời quân ngũ: Năm 1958, khi quân đội tiến hành phong quân hàm chính quy, do các yếu tố lịch sử và gia đình, ông chỉ được phong cấp bậc Trung tá. Đến năm 1960, ông chuyển ngành sang dân sự.
Công tác dân sự: Ông lần lượt giữ các chức vụ như Cục trưởng Cục Xây dựng cơ bản (Bộ Thủy sản), Phó cục trưởng Cục Xây dựng ngành công nghiệp (Bộ Xây dựng). Ông nghỉ hưu năm 1980.
Dù phải chịu nhiều thiệt thòi so với những đóng góp của mình cho đất nước, ông chưa bao giờ một lời oán thán. Ông chấp nhận số phận một cách thanh thản, sống giản dị và viết sách để lưu lại ký ức hào hùng cho thế hệ sau.
4. Những năm tháng cuối đời
Về già, ông dành nhiều thời gian để viết hồi ký bằng cả tiếng Việt và tiếng Pháp (như cuốn "Đường số 4 rực lửa"). Cuốn sách của ông được dịch ra nhiều thứ tiếng và là tài liệu tham khảo quý giá cho giới nghiên cứu lịch sử quân sự trong và ngoài nước.
Ông sống thọ đến 102 tuổi và trút hơi thở cuối cùng vào ngày 25 tháng 9 năm 2021 tại Hà Nội. Đám tang của ông được tổ chức trang trọng tại Nhà tang lễ Bộ Quốc phòng, đông đảo các tướng lĩnh, đồng đội và người dân đã đến tiễn đưa vị "Hùm xám" huyền thoại về nơi an nghỉ cuối cùng.
Người đời ghi nhớ về Trung tá Đặng Văn Việt không phải ở cấp bậc quân hàm, mà ở một nhân cách lớn, một bộ óc quân sự thiên tài đã cống hiến trọn vẹn tuổi trẻ cho nền độc lập của dân tộc
