Cuộc đời của ông Vũ Văn Hiếu

Tuổi trẻ và chí hướng cách mạng

Đồng chí Vũ Văn Hiếu sinh năm 1907 tại ấp Văn Định, xã Quần Phương Thượng (nay là xã Hải Anh), huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo đông con, từ nhỏ anh đã sớm nếm trải nỗi vất vả của người lao động. Năm 15 tuổi, sau khi tốt nghiệp tiểu học Pháp - Việt, ông theo học trường Thành Chung (Hải Phòng) nhưng sớm phải bỏ học vì hoàn cảnh gia đình khó khăn sau cái chết của người cô ruột.

Bước ngoặt cuộc đời bắt đầu khi ông vào học tại trường Kỹ nghệ Thực hành Hải Phòng. Tại đây, khí chất của chàng thanh niên Nam Định đã gặp gỡ những tư tưởng tiến bộ từ các đồng chí như Lương Khánh Thiện, Hạ Bá Cang. Ông tham gia bãi khóa đòi tự do cho cụ Phan Bội Châu và bị đuổi học. Không tìm được việc làm ở quê nhà, năm 1928, Vũ Văn Hiếu ra vùng mỏ Hòn Gai (Quảng Ninh) tìm kế sinh nhai, chính thức bắt đầu hành trình trở thành người con ưu tú của giai cấp công nhân.

Người thủ lĩnh của giai cấp công nhân vùng mỏ

Tại Hòn Gai, Vũ Văn Hiếu làm phu đẩy xe goòng. Trong môi trường lao động cực nhọc, bị cai thầu đánh đập, ông không chỉ rèn luyện được sức bền mà còn thể hiện tố chất lãnh đạo bẩm sinh. Ông điềm đạm, nhã nhặn, giúp đỡ đồng nghiệp và khôn khéo giải quyết các mâu thuẫn do chủ mỏ kích động.

Tháng 9/1928, thực hiện chủ trương "Vô sản hóa", ông được các đồng chí Nguyễn Văn Xứng (Lê Thanh Nghị), Nguyễn Khắc Khang giác ngộ lý luận cộng sản. Tháng 11/1929, ông vinh dự trở thành đảng viên Đông Dương Cộng sản Đảng. Với sự nhạy bén, anh đã biến các tổ chức như hội "chơi họ", tổ tập võ, nhóm văn nghệ thành những "vỏ bọc" để tuyên truyền cách mạng, xây dựng chi bộ Đảng vững mạnh tại Hà Tu.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (03/02/1930), Vũ Văn Hiếu được tin tưởng bầu làm Bí thư Đảng ủy Hòn Gai - Cẩm Phả vào tháng 4/1930. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định vai trò thủ lĩnh của ông tại vùng mỏ. Ông đã lãnh đạo nhiều cuộc bãi công, bãi thị vang dội, khiến thực dân Pháp phải khiếp sợ và nhượng bộ.

Khí tiết hiên ngang trong ngục tù thực dân

Sự nghiệp cách mạng của Vũ Văn Hiếu gắn liền với những lần bị bắt và tra tấn dã man. Tháng 5/1930, ông bị bắt nhưng do thiếu chứng cứ, địch phải thả ông ra. Không hề nao núng, ông tiếp tục ra Cẩm Phả củng cố phong trào. Tháng 2/1931, do có kẻ phản bội, ông lại sa vào tay giặc cùng gần 70 đồng chí khác.

Dù bị đưa từ Hải Phòng lên Hà Nội, chịu đủ mọi cực hình tra tấn, Vũ Văn Hiếu vẫn giữ vững lời thề không khai báo. Tháng 5/1931, ông bị kết án 20 năm cấm cố và đày ra Côn Đảo. Tại "địa ngục trần gian", ông sống cùng các đồng chí Lê Duẩn, Nguyễn Văn Cừ và tiếp tục tham gia đấu tranh trong tù. Năm 1936, nhờ phong rào Mặt trận Bình dân Pháp, ông được trả tự do và lập tức lao vào hoạt động tại khắp các tỉnh miền Bắc và miền Nam.

Cuối năm 1939, khi đang phụ trách Văn phòng Trung ương Đảng, ông bị bắt lần thứ hai cùng đồng chí Nguyễn Văn Cừ và Lê Duẩn. Với trách nhiệm bảo vệ hạt nhân lãnh đạo, ông đã dũng cảm nhận hết mọi tài liệu về mình, chịu đòn thay cho đồng chí: "Tôi chịu đòn, chịu chết thay cho các đồng chí để các đồng chí sống mà hoạt động cho Đảng".

"Chết còn chút áo cho nhau" – Biểu tượng bất diệt

Đầu năm 1941, thực dân Pháp đày ông ra Côn Đảo lần thứ hai. Tại đây, chế độ nhà tù khắc nghiệt cùng căn bệnh lao phổi đã bào mòn sức khỏe của ông. Những ngày cuối đời, trong cơn bạo bệnh, Vũ Văn Hiếu vẫn đau đáu một nỗi niềm: làm sao để đóng góp nốt chút sức tàn cho Đảng.

Trong giờ phút lâm chung, một hành động đã đi vào lịch sử và trở thành huyền thoại: Ông cởi chiếc áo duy nhất mình đang mặc – tài sản quý giá nhất trong chốn ngục tù lạnh lẽo – trao lại cho đồng chí Lê Duẩn. Ông thều thào: " Tôi không sống được nữa. Tôi đang nghĩ có cách gì làm lợi cho đảng mà mà nghĩ mãi không ra. Giờ chỉ có cách tôi đưa bộ quần áo này cho đồng chí mặc để đồng chí sống mà hoạt động cho Đảng ".

Hôm sau Hiếu chết trong những giờ phút cuối cùng của đời mình, bệnh tật dày vò đau khổ, Vũ Văn Hiếu, người đảng viên cộng sản ấy vẫn nghĩ đến đảng, vẫn nghĩ cách làm lợi cho đảng. Đó thật là một tấm gương cho chúng ta. Nhà thơ Tố Hữu đã nói về người Chiến sĩ cộng sản Vũ Văn Hiếu bằng câu: “Chết còn chút áo cho nhau. Miếng cơm giành để người sau ấm lòng”.

Đồng chí Vũ Văn Hiếu không chỉ là người Bí thư đầu tiên của vùng mỏ mà còn là biểu tượng cao đẹp nhất về lòng trung thành vô hạn với lý tưởng cộng sản. Cuộc đời ông là một bản hùng ca về sự hy sinh quên mình, là tấm gương sáng cho mọi thế hệ người Việt Nam về lẽ sống "mình vì mọi người".