CUỘC ĐỜI MẸ

Mẹ sinh ra vào đầu thế kỷ (năm Quý Mão 1903) trong một gia đình cố nông

không một tấc đất cắm dùi, suốt đời làm thuê, làm mướn, xe ẻ, gánh nước… các

loại công việc nặng nhọc nhất của nghề làm muối.

Lớn lên trong cảnh tối tăm của một nước thuộc địa, khốn cùng của người

dân nô lệ, cô thiếu nữ Nguyễn Thị Ệp may mắn được trời phú cho sức khỏe và đức

tính nhẫn nại, chịu thương chịu khó. Không có chữ cũng chẳng có nghề, cô đi đội

muối thuê từ kho xuống thuyền cho các chủ thuyền chở đi bán ở các nơi, kiếm

những đồng xu rẻ mạt góp với bố mẹ để nuôi mình nuôi em.

Năm tháng dãi dầu giữa bến thuyền và kho muối, cô dần quen và lọt vào mắt

chàng trai họ Đặng, một chân sào (bây giờ gọi là thủy thủ) cũng làm thuê cho chủ

thuyền. Cùng cảnh ngộ, anh chị thương nhau, nguyện cùng nhau xây dựng tổ ấm.

Cha mẹ hai bên đều nghèo, nên đôi vợ chồng tự mình tạo dựng cơ ngơi, xây dựng

gia đình hạnh phúc. Được bà con nội ngoại đùm bọc, người giúp cây tre, cây xoan,

người mớ tranh, nắm lạt, anh chị dựng một gian nhà (một túp lều thì đúng hơn)

trên mảnh đất dăm thước gần dìa làng.

Hàng ngày chị vẫn ra bến sông đội muối, còn anh theo thuyền xuôi ngược,

có khi hàng tháng mới về nhà. Đôi vợ chồng trẻ sinh hạ vài ba lần phúc đức trời

chỉ cho được một mụn con trai đặt tên là Luôn, vận với tên cha là Xà, cũng là thầm

mong Luôn tránh được mọi tai ương.

Cậu bé Đặng Văn Luôn lớn dần lên trong sự yêu thương chăm bẵm của

người mẹ trẻ, sự lo lắng bồi hồi đến khắc khoải để giữ gìn giọt máu, giữ gìn một

mầm sống, một người con nối dõi tông đường cho dòng họ.

Năm tháng qua đi, anh Đặng Văn Luôn lớn lên thừa hưởng sức vóc của

người cha, trong sự mừng thầm của cả cha lẫn mẹ và sự vui mừng của cô, dì, chú,

bác…

Cách mạng tháng Tám thành công, cùng với sự đổi đời của dân tộc, gia đình

nhỏ bé của mẹ cũng được hưởng nhiều niềm vui. Ông đi thuyền, tuy vẫn là làm

thuê, nhưng đã có công đoàn bênh vực quyền lợi và ông không bị đối xử ngược đãi

như trước. Bà ở nhà tham gia tổ chức phụ nữ, được đi họp, dự mít tinh và học chữ,

ngang hàng với nam giới và với mọi người. Vui nhất là cậu thiếu niên Đặng Văn

Luôn đã có thể nối được nghề của cha. Luôn xuống thuyền làm bếp, mở đầu cuộc

đời làm thủy thủ.

Gia đình mẹ đáng lẽ được sống yên vui, hạnh phúc, nếu như thực dân Pháp

không trở lại xâm lược nước ta, rắp tâm bắt nhân dân ta phải trở lại cuộc đời nô lệ

một lần nữa. Đáp lời kêu gọi của Tổ quốc và của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “chúng ta

thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”, với

lòng yêu nước, sục sôi bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ, anh Luôn cùng một số bạn bè

bỏ thuyền lên đất Hải Phòng tìm vào doanh trại bộ đội xin đầu quân. Không được

chấp thuận, các anh quay về đề nghị xã cho vào bộ đội địa phương. Ủy ban xã hết

sức ủng hộ và giúp đỡ các anh, giới thiệu các anh vào quân chủ lực của huyện Kiến

Thụy.

Dù thương con, mẹ vẫn vui vẻ động viên anh lên đường, dặn anh làm tròn

nhiệm vụ cho bằng anh bằng em và đem vinh dự về cho gia đình, cho cha mẹ. Các

anh là một trong những thanh niên đầu tiên của xã tình nguyện lên đường tòng

quân giết giặc.

Ngày các anh lên đường là ngày hội của toàn dân. Nhân dân đứng hai bên

đường vẫy chào tạm biệt những người con của quê hương. Các bác trong Ủy ban

kháng chiến hành chính xã, các bác lãnh đạo mặt trận Việt Minh bắt tay từng chiến

sĩ căn dặn và tặng mỗi anh một áo trấn thủ. Các mẹ, các chị em tặng quà. Các em

thiếu nhi đầu đội mũ ca nô, hàng ngũ chỉnh tề đánh trống ếch. Từng nhịp trống

vang lên, không khí thật là náo nức. Toàn dân, toàn xã tiễn đoàn quân vệ quốc là

con em của mình, đầu trần, chân đất lên đường đánh giặc.

Sau khi tiễn con lên đường, ông bà Xà chuẩn bị tản cư, thực hiện “vườn

không nhà trống” theo chủ trương tiêu thổ kháng chiến của Đảng và Chính phủ.

Chín năm kháng chiến gian khổ, sức ông yếu dần và qua đời. Vợ chồng người em

ruột của ông cũng lần lượt ra đi để lại đứa con gái mồ côi. Thương cháu, bà Ệp

nhận và làm người mẹ thứ hai của cháu.

Thương chồng, nhớ con, bà dồn hết tình thương cho cháu gái mà bà coi như

con, sớm hôm tần tảo nuôi cháu ăn học. Cô Gái (tên người cháu) lớn lên trong tình

thương yêu của bác, được chăm nom, học hành và được gọi đi công tác. Nhưng vì

lòng hiếu thảo, thương bác sống cơ đơn lúc tuổi già, cô đã xin về, sớm tối mẹ con

quấn quýt bên nhau.

Tháng 6 năm 1947, sau khi chiếm được thành phố Hải Phòng, Pháp nống ra

đánh chiếm các vùng xung quanh. Trong một trận chiến đấu ở làng Tiểu Trà - Đại

Đồng, anh Luôn đã anh dũng hy sinh, năm đó anh mới 18 tuổi. Trước lúc hy sinh,

anh dặn anh Quý, người bạn cùng tòng quân với mình “sống, chết tao quyết giữ

trận địa, nếu mày còn sống về báo lại cho gia đình tao biết”. Những tin tức này mãi

đến năm 1954 (sau hòa bình) mẹ mới được biết qua anh Quý, người bạn cùng nhập

ngũ được về phép kể lại.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp toàn thắng, hòa bình được lập lại

trên miền Bắc, mẹ nhận được giấy báo tử của con, Ủy ban hành chính và các đoàn

thể địa phương tổ chức trọng thể lễ truy điệu liệt sĩ Đặng Văn Luôn, trao bằng Tổ

quốc ghi công và mọi chế độ gia đình liệt sĩ cho mẹ.

Là mẹ liệt sĩ, mẹ sống gương mẫu, cần cù lao động, tích cực tham gia các

công tác xã hội. Mẹ là một trong những xã viên của hợp tác xã làm muối, hội viên

Phụ nữ, hội viên Phụ lão và hội Bảo thọ, sống vui vẻ chan hòa với mọi người.

Đời sống xã viên HTX làm muối những năm kháng chiến chống Mỹ vô cùng

khó khăn, mẹ vui vẻ động viên mọi người chịu đựng, không kêu ca, đòi hỏi đãi

ngộ.

Đảng ủy, UBND, UBMTTQ và các đoàn thể địa phương quan tâm chăm sóc

mẹ. Ngoài việc thường xuyên thăm hỏi động viên, năm 1978, thấy nhà mẹ cũ nát,

xã đã xây cho mẹ ngôi nhà tình nghĩa. Do kinh phí hạn hẹp, ngôi nhà còn đơn sơ,

nhưng cũng phần nào an ủi mẹ khi tuổi già.

Mẹ đã thanh thản ra đi ngày 10 tháng 5 năm 1992, hưởng thọ 89 tuổi, chưa

được biết sau ba năm, ngày 28 tháng 3 năm 1995, mẹ được Nhà nước truy tặng

danh hiệu cao quý “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”.

Ngày 10 tháng 5 năm 1997, ngày giỗ lần thứ năm của mẹ, đoàn đại biểu

Đảng ủy, UBND, UBMTTQ, hội người cao tuổi xã Bàng La đến trước bàn thờ

thắp hương tưởng nhớ mẹ, nói lên lòng biết ơn đối với mẹ. Mẹ đã cống hiến người

con duy nhất, là giọt máu, nỗi ước mong, niềm hy vọng và bao nhiêu vất vả và

gian truân trong suốt cuộc đời cho kháng chiến, cho cách mạng, mọi người thầm

hứa noi gương anh Luôn, đi tiếp bước đường của anh, xây dựng địa phương ngày

càng giàu đẹp.