Cuộc Đối Thoại Lịch Sử Giữa Hai Cựu Tư Lệnh
Vào tháng 11 năm 1995, hơn hai mươi năm sau khi cuộc chiến tranh Việt Nam kết thúc, ông Robert McNamara – người từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, một trong những "kiến trúc sư trưởng" của cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam – đã bay sang Hà Nội. Mục đích của ông là muốn trực tiếp đối thoại với người đối đầu năm xưa: Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Cuộc gặp gỡ diễn ra tại Nhà khách Chính phủ trong một bầu không khí trang trọng nhưng không kém phần căng thẳng của lịch sử. Ông McNamara, lúc bấy giờ đã là một ông già tóc bạc, bước vào phòng với rất nhiều câu hỏi dồn nén về lý do tại sao quân đội Mỹ với hỏa lực vượt trội, công nghệ tối tân lại thất bại trước một đất nước Việt Nam còn nghèo nàn.
Trong cuộc trò chuyện, vị cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ liên tục dùng tư duy quân sự phương Tây để phân tích. Ông đưa ra những tính toán về số lượng bom đạn, quân số, hậu cần và thẳng thắn hỏi Đại tướng: "Những hành động quân sự nào của chúng tôi làm ông lo sợ nhất? Có phải là các đợt ném bom bằng B-52 vào Hà Nội không?".
Đại tướng Võ Nguyên Giáp mỉm cười thanh thản. Ông nhìn thẳng vào người đối diện và ung dung trả lời bằng tiếng Pháp:
"Ngài McNamara ạ, quân đội Mỹ có vũ khí rất hiện đại, các ngài lại giỏi tính toán. Nhưng các ngài đã phạm phải một sai lầm cơ bản. Các ngài chỉ tính toán dựa trên các con số, trên vũ khí và máy móc. Mà ở Việt Nam, chúng tôi có một thứ vũ khí không máy móc nào đo đếm được. Đó là lòng yêu nước, là ý chí độc lập tự do và sức mạnh của nền văn hóa giữ nước hàng ngàn năm của dân tộc."
Chưa dừng lại ở đó, ông McNamara tiếp tục bày tỏ sự nuối tiếc về những "cơ hội bị bỏ lỡ" có thể dẫn đến hòa bình sớm hơn từ những năm 1960. Đại tướng liền ngắt lời một cách lịch thiệp nhưng vô cùng đanh thép:
"Các ngài bỏ lỡ cơ hội vì các ngài không hiểu chúng tôi. Ngay từ đầu, chúng tôi chỉ muốn độc lập, tự do và thống nhất đất nước. Các ngài mang quân sang đây là xâm lược, nên chúng tôi phải chống lại. Người Mỹ các ngài muốn áp đặt ý chí lên một dân tộc chưa bao giờ chịu khuất phục trước bất kỳ thế lực ngoại bang nào."
Nghe đến đó, Robert McNamara im lặng hồi lâu. Ông cúi đầu, trầm ngâm bấm ngón tay suy nghĩ và nhận ra sự bất lực của những thuật toán máy tính Pentagon trước sức mạnh tinh thần của một dân tộc. Khi cuộc gặp kết thúc, hai người đàn ông từng đứng ở hai đầu chiến tuyến đã bắt tay nhau. Ông McNamara thốt lên lời thán phục trước vị tướng huyền thoại của Việt Nam: "Tôi luôn khâm phục ngài. Giờ tôi đã hiểu vì sao các ngài chiến thắng".
