CUỘC ĐỜI VÀ SỰ NGHIỆP CỦA TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP

Dưới tán rừng sương mù tại Trần Hưng Đạo (Cao Bằng) vào một ngày đông lạnh buốt — 22 tháng 12 năm 1944, ba mươi tư chiến sĩ trong trang phục giản dị, tay cầm súng kíp, súng trường cũ kỹ, đứng nghiêm trang dưới lá cờ đỏ sao vàng. Đứng trước hàng quân ấy là người chỉ huy mang dáng dấp thư sinh nhưng ánh mắt rực sáng sự kiên định: Võ Nguyên Giáp.

Ít ai ngờ rằng, vị chỉ huy đang đọc lời tuyên thệ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ngày hôm đó, chỉ vài năm trước vẫn còn là một thầy giáo dạy Lịch sử tại trường Tư thục Thăng Long (Hà Nội).

Từ bục giảng Lịch sử đến vị Đại tướng đầu tiên

Sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, chàng thanh niên Võ Nguyên Giáp lớn lên trong truyền thống yêu nước của vùng đất miền Trung nắng gió. Những năm tháng đứng trên bục giảng trường Thăng Long, thầy giáo Giáp say sưa truyền lửa cho học trò qua các trận đánh của Napoléon hay hào khí Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa. Các học trò ngày ấy vẫn nhớ câu nói nổi tiếng của thầy: "Muốn hiểu lịch sử, không chỉ đọc mà phải sống với nó, thậm chí phải viết tiếp nó."

Tháng 5 năm 1940, cuộc gặp gỡ lịch sử với lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Côn Minh (Trung Quốc) đã mở ra bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời ông. Không qua bất kỳ trường lớp đào tạo quân sự chính quy nào, tài năng thao lược của Võ Nguyên Giáp được hun đúc trực tiếp từ thực tiễn chiến trường và tư tưởng quân sự "Lấy dân làm gốc", "Đánh bằng mưu, thắng bằng thế" của cha ông. Tháng 1 năm 1948, ở tuổi 37, ông chính thức được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phong quân hàm Đại tướng — trở thành vị Đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đêm không ngủ ở Mường Phăng và "Quyết định khó khăn nhất cuộc đời"

Mùa xuân năm 1954, cả dân tộc bước vào trận quyết chiến chiến lược tại lòng chảo Điện Biên Phủ. Trước khi lên đường ra mặt trận, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trao cho Đại tướng toàn quyền quyết định với lời dặn dò lịch sử: "Tướng quân tại ngoại! Trao cho chú toàn quyền quyết định. Trận này rất quan trọng, phải đánh cho thắng! Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng, không đánh."

Tháng 1 năm 1954, theo kế hoạch ban đầu của các cố vấn và Bộ chỉ huy là "Đánh nhanh, thắng nhanh", toàn bộ pháo binh đã được bộ đội ta dùng sức người kéo vào trận địa, sẵn sàng nổ súng vào đêm 25, rạng sáng 26 tháng 1. Nhưng qua công tác trinh sát tỉ mỉ, Đại tướng nhận thấy tập đoàn cứ điểm của Pháp đã không còn là một trận địa dã chiến sơ sài mà đã biến thành một pháo đài kiên cố bậc nhất Đông Dương. Nếu đánh nhanh, bộ đội ta khó đảm bảo phần thắng mà thương vong sẽ vô cùng lớn.

Đêm 25 tháng 1 năm 1954, trong căn lán nhỏ tại Sở chỉ huy, Đại tướng thức trắng đêm với ngải cứu đắp lên trán để giảm cơn đau đầu căng thẳng. Sáng ngày 26 tháng 1 năm 1954, ông đưa ra một quyết định mà sau này ông gọi là "quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy của mình": Đình chỉ nổ súng, kéo pháo ra, chuyển từ phương châm "Đánh nhanh, thắng nhanh" sang "Đánh chắc, tiến chắc".

Quyết định bản lĩnh ấy đã xoay chuyển hoàn toàn cục diện. Sau 56 ngày đêm "khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt", chiều ngày 7 tháng 5 năm 1954, lá cờ "Quyết chiến - Quyết thắng" tung bay trên nóc hầm tướng De Castries, làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".

Bức điện khẩn mùa Xuân năm 1975

Hơn hai thập kỷ sau Điện Biên Phủ, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, trên cương vị Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Đại tướng tiếp tục cùng Trung ương Đảng hoạch định những chiến dịch lớn.

Tháng 4 năm 1975, khi thời cơ chiến lược giải phóng hoàn toàn miền Nam đã chín muồi, từ Tổng hành dinh tại Hà Nội, ngày 7 tháng 4 năm 1975, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã ký bức điện khẩn gửi toàn mặt trận với mệnh lệnh bất hủ:

"Thần tốc, thần tốc hơn nữa. Táo bạo, táo bạo hơn nữa. Tranh thủ từng giờ, từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng!"

Mệnh lệnh ấy như luồng gió mạnh thổi bùng khí thế của 5 cánh quân tiến về Sài Gòn, làm nên đại thắng của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử vào trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975, thu non sông về một mối.

Vị tướng của nhân dân

Đi qua hai cuộc kháng chiến vĩ đại của thế kỷ XX, điều khiến thế giới và nhân dân kính trọng nhất ở Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là tài thao lược kiệt xuất, mà còn là tấm lòng nhân văn sâu sắc. Trong suốt cuộc đời cầm quân, ông luôn trăn trở làm sao để giành chiến thắng nhưng phải tiết kiệm từng giọt máu của người lính. Khi các nhà báo nước ngoài ca ngợi ông là vị tướng vĩ đại đánh bại nhiều danh tướng phương Tây, ông chỉ mỉm cười hiền hậu: "Vị tướng dù có công lớn đến đâu cũng chỉ là giọt nước trong biển cả. Chỉ có nhân dân Việt Nam mới là người đánh thắng Pháp và Mỹ."

Ngày 4 tháng 10 năm 2013, trái tim của người Anh Cả Quân đội nhân dân Việt Nam ngừng đập ở tuổi 103. Hàng triệu người dân Việt Nam đã xếp hàng dài trong nước mắt để tiễn đưa ông về yên nghỉ tại Vũng Chùa - Đảo Yến (Quảng Bình) — nơi quê hương ông mãi mãi ôm ấp vị "Đại tướng của Nhân dân".