Cuộc đời vua Hàm Nghi qua những năm tháng lưu đày

Vua Hàm Nghi (1871–1944), tên thật là Nguyễn Phúc Ưng Lịch, là vị vua thứ 8 của triều Nguyễn. Ông lên ngôi năm 1884 khi mới 13 tuổi. Sau khi kinh thành Huế thất thủ năm 1885, vua Hàm Nghi theo Tôn Thất Thuyết rời kinh thành và ra căn cứ Tân Sở. Tại đây, nhà vua ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi sĩ phu và nhân dân đứng lên chống thực dân Pháp.

Sau một thời gian kháng chiến, vua Hàm Nghi bị Pháp bắt vào tháng 8-1888 và bị đưa đi lưu đày tại Algérie. Từ đó, ông phải sống xa quê hương cho đến cuối đời.

Trong những năm đầu ở Alger, vua Hàm Nghi không muốn học tiếng Pháp. Về sau, ông dần tiếp xúc với văn hóa phương Tây và bắt đầu học tiếng Pháp, đồng thời được họa sĩ Marius Reynaud hướng dẫn về hội họa. Hội họa trở thành một lĩnh vực nghệ thuật mà nhà vua dành nhiều tâm huyết trong những năm tháng lưu đày.

Theo Tiến sĩ Amandine Dabat, hậu duệ đời thứ năm của vua Hàm Nghi, quá trình nghiên cứu về ông đã giúp bà tiếp cận hơn 2.500 tư liệu quý của gia đình, gồm thư từ, tranh và ảnh. Những tư liệu này cho thấy nhà vua luôn hướng về quê hương và giữ tình cảm sâu nặng với đất nước.

Năm 1896, vua Hàm Nghi thực hiện một bức chân dung tự họa bằng chì than. Ông còn sáng tác nhiều tác phẩm hội họa trong thời gian sống tại Algérie. Qua những tác phẩm ấy, hình ảnh vua Hàm Nghi không chỉ gắn với một vị vua yêu nước mà còn với một nghệ sĩ có tài năng và cá tính sáng tạo riêng.

Trong thời gian lưu đày, vua Hàm Nghi vẫn giữ nhiều nét văn hóa Việt Nam. Ông thường mặc quốc phục và duy trì sự gắn bó với những giá trị của quê hương. Những tư liệu về cuộc đời ông cho thấy dù phải sống xa Tổ quốc, nhà vua vẫn luôn hướng về nguồn cội.

Ngày 4-1-1944, vua Hàm Nghi qua đời tại biệt thự Gia Long ở thủ đô Alger, Algérie, do bệnh ung thư dạ dày. Sau đó, thi hài ông được an táng tại Pháp. Năm 1965, thi hài được chuyển về Thonac, vùng Dordogne, Pháp, nơi an nghỉ của gia đình ông.

Cuộc đời vua Hàm Nghi là câu chuyện về một vị vua trẻ đã lựa chọn con đường chống Pháp, sau đó trải qua nhiều năm tháng lưu đày nhưng vẫn gìn giữ tình yêu quê hương, lòng tự trọng dân tộc và những giá trị văn hóa Việt Nam. Ông cũng để lại dấu ấn đáng kể trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam với tư cách một họa sĩ.