Cuộc Đồng khởi xã Cẩm Sơn – Ngày 19-01-1960
sự kiện lịch sử
Cuộc Đồng khởi xã Cẩm Sơn – Ngày 19-01-1960
Sáng ngày 17-1-1960, khởi nghĩa đã nổ ra tại các xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh và nhiều địa phương khác trong huyện. Trước tình hình đó, quân địch ở quận Mỏ Cày hoảng loạn, Cẩm Sơn thì co cụm trong các đồn, hạn chế ra ngoài, khiến kế hoạch khởi nghĩa ở xã vẫn phải bảo đảm tuyệt đối bí mật.
Đến ngày 19-1-1960, ông Nguyễn Văn Xình (Hùng Hậu) ra lệnh gom dân đi làm khu trù mật, đồng thời bố trí lực lượng cách mạng sẵn sàng hành động. Tại ấp Thạnh Phó, các đồng chí Huỳnh Văn Cang, Đinh Văn Ai, Nguyễn Văn Thợn cùng một số cơ sở cách mạng và quần chúng giả đi làm khu trù mật tập trung chờ lệnh. Tại ấp Nhuận Trạch, các đồng chí Nguyễn Văn Tới, Nguyễn Văn Nghiệp cùng cơ sở là ông Nguyễn Văn Ểnh và một số quần chúng cũng trong tư thế sẵn sàng. Lực lượng tập trung đông hơn mọi khi nhưng vẫn giữ kín, tạo cớ để tiêu diệt các tên ác ôn mà địch điều đến.
Chiều ngày 19-1-1960, lúc 17 giờ, khi lực lượng địch gồm lính Tiền (nội tuyến) và lính Vuông ác ôn đến nhà ông Nguyễn Văn Ểnh dẫn dân đi làm khu trù mật, lực lượng cách mạng tấn công bất ngờ. Lính Tiền bị bắt, tước vũ khí; lính Vuông vừa bước xuống đất bị ông Nguyễn Văn Ểnh (Năm Búa) dùng búa tiêu diệt. Ta thu hai khẩu súng mút mas.
Khi địch thấy lính không trở về, tên Nguyễn Văn Xình phối hợp với cảnh sát Xéo đi ra ấp Thạnh Phó dẫn dân đi làm khu trù mật. Lực lượng cách mạng đã chủ động đối phó: đồng chí Huỳnh Văn Cang dùng thế võ đánh ngã cảnh sát Xéo cùng xe, bắt sống lính Sáu và thu khẩu tiểu liên. Còn tên Xéo chạy về hướng Bình Phú thì bị đồng chí Đinh Văn Muôn đuổi theo, đánh gãy chân và tiêu diệt. Đây là một trận đánh trả công bằng và nghiêm minh, loại bỏ tên ác ôn khét tiếng, đồng thời giáo dục những lính còn lại, khiến chúng đầu hàng.
Đúng 19 giờ cùng ngày, lực lượng cách mạng tiến vào đốt đồn nhà việc ấp Bình Đông, giải phóng hoàn toàn xã Cẩm Sơn. Kết quả, ta thu được 9 khẩu súng, trong đó có một tiểu liên. Cuộc Đồng khởi diễn ra nhanh chóng, hiệu quả, không có tiếng súng vang lên, bảo đảm tuyệt đối bí mật cho các xã lân cận tiếp tục nổi dậy.
Cuộc Đồng khởi ở Cẩm Sơn không chỉ là chiến thắng của lực lượng cách mạng mà còn là minh chứng cho sự mưu trí, dũng cảm, khéo léo loại bỏ ác ôn của nhân dân và cán bộ cách mạng, tạo đà cho phong trào Đồng khởi toàn huyện Mỏ Cày và các vùng lân cận.
Nguồn: Lịch sử đấu tranh xã Cẩm Sơn
