Cuộc hành quân chống Minh thất bại

Trong những trang sử về những năm cuối của nhà Hồ, tôi luôn thấy cuộc kháng chiến chống quân Minh là một trong những chương buồn nhất của lịch sử Đại Việt. Đó không chỉ là thất bại của một đạo quân, mà là sự sụp đổ của cả một triều đại vừa mới ra đời với nhiều tham vọng cải cách.

Nếu kể lại qua góc nhìn của người sưu tầm lịch sử, tôi hình dung những ngày cuối năm 1406, khi tin quân Minh vượt biên giới tràn xuống, triều đình nhà Hồ lập tức huy động lực lượng chống cự. Từ Tây Đô đến các tuyến phòng thủ phía Bắc, quân lính được điều động, lương thực được chuyển đi, thành lũy được củng cố. Trong không khí ấy, nhiều người vẫn tin rằng Đại Việt từng ba lần đánh bại quân Nguyên, thì nay cũng có thể đẩy lui quân Minh.

Nhưng tình thế đã khác.

Quân Minh tiến vào với lực lượng lớn và sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Nhà Hồ tuy có thành lũy kiên cố và quân đội được tổ chức lại, nhưng lại phải đối mặt với nhiều khó khăn từ bên trong: triều đại còn mới, lòng người chưa thật sự thống nhất, và những cải cách trước đó chưa kịp tạo nên một nền tảng vững chắc.

Tôi thường hình dung cảnh những đoàn quân nhà Hồ lên đường trong tiếng trống thúc quân. Những người lính mang theo vũ khí, lương khô và niềm hy vọng bảo vệ đất nước. Phía sau họ là gia đình, ruộng đồng và những ngôi làng đang chờ tin chiến thắng.

Nhưng chiến sự diễn biến ngày càng bất lợi.

Các trận đánh lớn diễn ra ác liệt. Quân nhà Hồ chống cự quyết liệt ở nhiều nơi, song không thể ngăn được bước tiến của quân Minh. Những tuyến phòng thủ lần lượt bị phá vỡ. Tin thất trận truyền về khiến không khí trong triều đình trở nên nặng nề.

Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là cảm giác của những người đương thời khi nhận ra cuộc hành quân chống Minh đang đi đến thất bại. Có lẽ ban đầu là lo lắng, rồi hy vọng mong manh, và cuối cùng là sự đau xót khi thấy đất nước đứng trước nguy cơ mất chủ quyền.

Năm 1407, quân Minh chiếm được Đông Đô. Hồ Quý Ly và Hồ Hán Thương rút lui nhưng cuối cùng bị bắt tại vùng Kỳ La (Hà Tĩnh). Nhà Hồ chấm dứt sau bảy năm tồn tại.

Sử sách ghi sự kiện ấy bằng những dòng ngắn gọn, nhưng phía sau là biết bao số phận: những người lính không trở về, những gia đình ly tán, những vùng quê bị chiến tranh tàn phá. Đại Việt bước vào thời kỳ bị nhà Minh đô hộ, một giai đoạn đầy đau thương nhưng cũng là tiền đề cho cuộc khởi nghĩa Lam Sơn sau này.

Nhìn lại, tôi không cho rằng thất bại ấy chỉ do quân Minh mạnh hơn. Lịch sử cho thấy một quốc gia khi đối mặt với ngoại xâm cần không chỉ thành lũy và quân đội, mà còn cần sự ổn định chính trị, lòng dân và sự đoàn kết rộng rãi trong xã hội.

Cuộc hành quân chống Minh thất bại, nhưng ý chí giành lại độc lập của người Việt không thất bại. Từ tro tàn của nhà Hồ, một thế hệ mới sẽ đứng lên, và trong thế hệ ấy có Nguyễn Trãi – người sau này dùng cả trí tuệ và ngòi bút để góp phần đưa Đại Việt trở lại độc lập.

Bài học lịch sử: Một đất nước muốn bảo vệ được độc lập phải kết hợp sức mạnh quân sự với sức mạnh của lòng dân và sự đoàn kết dân tộc. Thất bại có thể làm mất một triều đại, nhưng không nhất thiết làm mất khát vọng tự do của cả dân tộc.