Cuộc hành trình về cội nguồn Cổ Pháp và sự ra đi thanh thản năm 1278

Hành trình hướng về đất tổ Cổ Pháp – Khúc vĩ thanh của một đời dâu bể

Trở lại miền đất phát tích của vương triều

Vào đầu năm 1278 (năm Mậu Dần), bước sang tuổi 60, Lý Chiêu Hoàng (khi ấy mang danh vị Chiêu Thánh công chúa) thực hiện một quyết định mang đậm ý nghĩa tâm linh và tình cảm sâu nặng: rời khỏi kinh thành Thăng Long hoa lệ để thực hiện chuyến hành hương trở về thăm quê hương bản quán Cổ Pháp (nay thuộc thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh).

Đối với bà, Cổ Pháp không đơn thuần chỉ là một vùng đất nguyên quán thông thường, mà đây chính là cội nguồn thiêng liêng, là chôn rau cắt rốn của dòng họ Lý vang bóng một thời – nơi các vị tiên đế nhà Lý từng khởi nghiệp đế vương, xây dựng nên một nền văn minh Đại Việt rực rỡ kéo dài hơn hai thế kỷ. Trở lại mảnh đất gắn liền với hào quang thuở trước sau hơn nửa thế kỷ lưu lạc giữa những biến động tột cùng của lịch sử, chuyến đi này mang ý nghĩa như một cuộc "hồi hương tìm về bản thể". Suốt sáu thập kỷ đằng đẵng trải qua đủ mọi thăng trầm bi kịch – từ một vị ấu chúa 6 tuổi ngồi trên ngai vàng, một hoàng hậu trẻ tuổi, một người mẹ đau đớn vì mất con, nạn nhân của những cuộc thanh trừng chính trị bị phế truất giam lỏng, cho đến khi tìm được bến đỗ bình yên cuối đời bên người chồng thứ hai là danh tướng Lê Phụ Trần – tâm hồn người phụ nữ ấy giờ đây đã hướng trọn về sự tĩnh lặng của đất mẹ.

Ý nghĩa tâm linh và sự buông bỏ

Việc Chiêu Hoàng chọn Cổ Pháp làm điểm dừng chân cuối cùng của cuộc đời thể hiện sự chiêm nghiệm sâu sắc về luật vô thường của vương quyền và nhân sinh. Ở chốn quê nhà thanh bình, xa rời những chốn gấm vinh hoa nhưng đầy cạm bẫy quyền lực của triều đình Thăng Long, bà tìm thấy sự thanh thản trong tâm hồn. Chuyến hành hương về cội nguồn không chỉ là sự kết nối huyết thống với tổ tiên họ Lý, mà còn là bước chuẩn bị tâm thế nhẹ nhàng để khép lại một chương lịch sử đầy sóng gió mà định mệnh đã trắc trở đặt lên đôi vai yếu mềm của bà từ thuở ấu thơ.

Thời khắc quy tiên và những giai thoại nhan sắc trường tồn trong sử sách dân gian

Sự ra đi thanh thản tại quê nhà

Theo các nguồn sử liệu chính thống như Đại Việt sử ký toàn thư, vào tháng 3 âm lịch năm Mậu Dần (1278), Chiêu Thánh công chúa đã chút hơi thở cuối cùng tại quê nhà Cổ Pháp, thọ 61 tuổi. Sự ra đi của bà khép lại cuộc đời 60 năm đầy thăng trầm, cay đắng lẫn ngọt bùi của vị nữ hoàng đế duy nhất trong toàn bộ lịch sử phong kiến Việt Nam.

Thi hài của bà sau đó được triều đình và nhân dân địa phương tổ chức an táng trang trọng tại khu vực bìa rừng Báng, phía tây Thọ Lăng Thiên Đức – vùng đất thiêng liêng nơi lăng mộ của các vị vua đời Lý được gìn giữ. Sự ra đi của bà diễn ra trong bối cảnh vương triều Trần đang ở giai đoạn hưng thịnh nhất, chuẩn bị bước vào cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai, khiến sự chuyển giao thế hệ giữa các triều đại càng thêm phần hoài niệm.

Giai thoại nhan sắc trường tồn và biểu tượng vượt thời gian

Xung quanh cái chết của Lý Chiêu Hoàng, sử sách và các truyền thuyết dân gian lưu truyền nhiều giai thoại kỳ lạ, thấm đẫm màu sắc linh thiêng. Dân gian truyền tụng rằng, dù đã bước qua tuổi lục tuần – độ tuổi mà dấu ấn thời gian và bệnh tật thường hằn sâu trên cơ thể con người – nhưng khi lâm chung và bước vào cõi vĩnh hằng, thân thể của Chiêu Thánh vẫn phảng phất nét xuân sắc kỳ diệu: tóc bà vẫn đen nhánh một cách lạ thường, làn da vẫn tươi tắn, môi đỏ như son, má hồng hào như hoa đào nở.

Giai thoại này thực chất là một cách biểu đạt văn hóa độc đáo của hậu thế nhằm tôn vinh vẻ đẹp hồng nhan nhưng bạc mệnh của vị nữ hoàng, đồng thời gửi gắm niềm tin vào sự thanh cao, bất tử của một tâm hồn đã chịu đựng quá nhiều giông bão cuộc đời. Để tri ân những hy sinh thầm lặng mà vô cùng lớn lao của bà cho sự bình yên và mối lương duyên hòa hợp giữa hai triều đại Lý - Trần, nhân dân vùng Kinh Bắc đã đời đời lập đền thờ phụng tại quê nhà, tôn xưng là Long miếu (Đền Rồng). Khép lại một đời hồng nhan truân chuyên, cái chết thanh thản và sự tôn vinh vĩnh cửu của hậu thế chính là khúc vĩ thanh đẹp đẽ nhất cho cuộc đời đầy bi tráng của Lý Chiêu Hoàng.