CUỘC HẸN BÊN BỜ SÔNG HẬU

Có những cuộc hẹn được nhớ bằng một ngày, một giờ.

Cũng có những cuộc hẹn phải mất cả một đời mới có thể thực hiện.

Với Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thanh Sơn, ngày 30 tháng 4 năm 1975 chính là một cuộc hẹn như thế — cuộc hẹn với hòa bình, với quê hương và với những người đồng đội đã không thể cùng ông đi đến ngày toàn thắng.

Năm tháng đã đi qua rất xa.

Nhưng mỗi khi tháng Tư trở lại, ký ức trong người lính già dường như vẫn nguyên vẹn.

Đó là những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Những ngày mà cả miền Nam đang chuyển mình từng giờ.

Sau những thắng lợi liên tiếp của quân và dân ta, cục diện chiến trường thay đổi nhanh chóng. Các cánh quân tiến về những đô thị lớn. Ở miền Tây Nam Bộ, nhiệm vụ giải phóng Cần Thơ — trung tâm đầu não của chính quyền và quân sự đối phương tại vùng IV chiến thuật — trở thành một trong những mục tiêu quan trọng.

Trong dòng chảy ấy có những người lính đã chiến đấu suốt nhiều năm.

Lê Thanh Sơn, với bí danh Ba Ngay, là một trong số đó.

Ông sinh ra và lớn lên trên vùng đất Nam Bộ, nơi chiến tranh đã in dấu lên từng con đường, dòng sông và xóm làng.

Những năm tháng tuổi trẻ của ông không được đo bằng những mùa lúa.

Chúng được đo bằng những lần hành quân.

Bằng những trận đánh.

Bằng những cuộc chia tay.

Và bằng những lần trở về mà không phải người đồng đội nào cũng còn nguyên vẹn.

Ông từng chiến đấu trong lực lượng vũ trang địa phương, gắn bó với Tiểu đoàn Tây Đô — đơn vị đã trở thành một biểu tượng của lực lượng vũ trang Cần Thơ trong những năm kháng chiến. Đến những ngày cuối của cuộc chiến, người lính ấy đã đứng trong hàng ngũ những người chuẩn bị cho trận đánh quyết định giải phóng quê hương.

Những ngày cuối tháng 4 năm ấy, Cần Thơ vẫn nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền Sài Gòn.

Nhưng bên ngoài thành phố, thế trận đã thay đổi.

Những tin tức từ các chiến trường liên tục truyền về.

Sài Gòn đang đứng trước thời khắc quyết định.

Quân giải phóng tiến nhanh.

Các địa phương lần lượt được giải phóng.

Với những người lính đã chiến đấu nhiều năm, một câu hỏi mà họ từng mang theo suốt tuổi trẻ dường như đã có câu trả lời:

Ngày toàn thắng đang đến rất gần.

Nhưng chiến tranh chưa kết thúc.

Và không ai có thể biết trước những giờ phút cuối cùng sẽ diễn ra như thế nào.

Đối với người lính, càng gần chiến thắng, sự cảnh giác càng không thể giảm xuống.

Bởi phía trước vẫn là những trận đánh.

Vẫn có thể có người hy sinh.

Vẫn có thể có những cuộc chia ly ngay trước giờ hòa bình.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, những cánh quân của ta tiến vào giải phóng Cần Thơ.

Đó là thời khắc mà Lê Thanh Sơn và những người đồng đội đã chờ đợi suốt bao năm.

Sau những ngày chiến đấu căng thẳng, thành phố bước vào thời khắc lịch sử.

Rồi tin chiến thắng lan đi.

Chiến tranh kết thúc.

Cần Thơ được giải phóng.

Ngày hôm ấy, người lính Ba Ngay đã khóc.

Không phải những giọt nước mắt của đau thương.

Mà là những giọt nước mắt của một người vừa đi qua một chặng đường quá dài.

Báo Cần Thơ ghi lại rằng khi nhớ về thời khắc ngày 30/4/1975, Thiếu tướng, Anh hùng LLVTND Lê Thanh Sơn vẫn nhớ rõ niềm vui của những người lính khi các cánh quân giải phóng tiến công, chiếm lĩnh các mục tiêu ở Cần Thơ; niềm vui ấy đã khiến nhiều người mừng đến trào nước mắt. Sang ngày 1/5, thành phố rợp cờ, nhân dân xuống đường chào đón ngày hòa bình đầu tiên.

Có lẽ không có niềm vui nào giống niềm vui của những người đã từng nghĩ rằng mình có thể không bao giờ nhìn thấy nó.

Đối với những người lính đã chiến đấu từ những năm tháng tuổi trẻ, ngày 30 tháng 4 không đơn thuần là một ngày được ghi trong lịch sử.

Đó là ngày họ thực hiện được lời hẹn với quê hương.

Nhưng giữa niềm vui chiến thắng, những người lính như Lê Thanh Sơn vẫn nhớ đến đồng đội.

Bởi chiến thắng chưa bao giờ chỉ được tạo nên bởi những người còn sống.

Mỗi bước tiến của đoàn quân ngày ấy đều có bóng dáng của những người đã nằm lại phía sau.

Có những người đã hy sinh từ những trận đánh đầu tiên.

Có những người nằm lại trong những năm tháng gian khổ nhất.

Và cũng có những người chỉ còn cách ngày chiến thắng vài ngày, vài giờ nhưng không kịp nhìn thấy lá cờ giải phóng tung bay.

Họ đã chiến đấu cho một ngày mà chính họ không được sống đến.

Đó là nghịch lý đau lòng nhưng cũng thiêng liêng của chiến tranh.

Người lính đi vào trận chiến không phải để tìm kiếm vinh quang cho riêng mình.

Họ chiến đấu để những người phía sau được sống.

Để những đứa trẻ được lớn lên trong hòa bình.

Để những cánh đồng không còn bị bom đạn cày xới.

Để những con đường có thể nối những miền quê.

Và để một ngày nào đó, người dân có thể đi qua những nơi từng là chiến trường mà không còn nghe tiếng súng.

Nửa thế kỷ sau ngày toàn thắng, thành phố Cần Thơ đã thay đổi rất nhiều.

Những con đường rộng hơn.

Những cây cầu mới nối đôi bờ.

Những khu đô thị mọc lên.

Những chuyến tàu, chuyến xe đưa người dân đi qua những vùng đất mà ngày trước từng là chiến trường.

Thời gian đã phủ lên thành phố một diện mạo mới.

Nhưng với những người từng trải qua chiến tranh, ký ức không bao giờ hoàn toàn biến mất.

Một dòng sông vẫn có thể gợi nhớ một chuyến hành quân.

Một con đường có thể gợi lại một trận đánh.

Một tiếng gọi tháng Tư có thể đưa cả một con người trở về tuổi thanh xuân.

Với Lê Thanh Sơn, những năm tháng ấy vẫn còn nguyên giá trị.

Sau khi nghỉ hưu, ông vẫn dành thời gian chăm sóc khu vườn, gặp gỡ đồng đội và tham gia các hoạt động nghĩa tình. Ông cũng gắn bó với Ban Liên lạc Cựu chiến binh Tiểu đoàn Tây Đô, nơi những người từng chiến đấu cùng nhau có dịp gặp lại, nhắc về đồng đội và gìn giữ ký ức của một thời.

Có lẽ đó cũng là một cách để những người lính giữ lời hẹn với quá khứ.

Không để những cái tên bị lãng quên.

Không để những câu chuyện bị chìm vào thời gian.

Không để thế hệ sau chỉ biết rằng đất nước từng có chiến tranh, mà phải hiểu rằng hòa bình đã được đánh đổi như thế nào.

Ngày nay, một người trẻ có thể ngồi bên bờ sông Hậu, nhìn thành phố lên đèn và nghe tiếng xe cộ chạy qua.

Một khung cảnh rất bình thường.

Nhưng nếu đặt khung cảnh ấy bên cạnh Cần Thơ của hơn nửa thế kỷ trước, khoảng cách giữa hai thời đại sẽ khiến người ta phải suy nghĩ.

Một thành phố bình yên hôm nay được xây dựng trên nền đất từng thấm máu của biết bao người.

Một buổi sáng không tiếng bom là kết quả của những năm tháng mà nhiều người đã không có được một buổi sáng bình yên.

Một cuộc sống tự do là điều mà những người lính năm xưa đã đánh đổi bằng những năm tháng đẹp nhất của đời mình.

Và vì thế, câu chuyện của Lê Thanh Sơn không chỉ là câu chuyện về một người lính.

Đó là câu chuyện về một thế hệ đã giữ lời hẹn với quê hương.

Họ đã hẹn rằng sẽ có ngày đất nước thống nhất.

Họ đã hẹn rằng sẽ có ngày những người mẹ không còn phải tiễn con ra trận.

Họ đã hẹn rằng những đứa trẻ sẽ được lớn lên mà không biết chiến tranh là gì.

Và ngày ấy cuối cùng cũng đến.

Chỉ tiếc rằng trong ngày toàn thắng, có những người không còn đủ mặt để cùng nhau đón mừng.

Có những chiếc ba lô mãi nằm lại chiến trường.

Có những lá thư không bao giờ có người nhận.

Có những lời hẹn không bao giờ thành cuộc gặp.

Nhưng sự hy sinh của họ không vô nghĩa.

Bởi cuộc hẹn lớn nhất — cuộc hẹn với hòa bình — đã trở thành hiện thực.

Chiều xuống trên dòng sông Hậu.

Thành phố lên đèn.

Những chuyến xe vẫn nối nhau qua phố.

Những người trẻ vẫn đi học, đi làm, theo đuổi những ước mơ rất đỗi bình thường.

Ở đâu đó, những người lính năm xưa vẫn ngồi kể chuyện.

Họ kể không phải để nhắc về mình.

Mà để nhắc về những người đã không còn.

Và trong những câu chuyện ấy, tháng Tư vẫn còn nguyên màu của ký ức.

Có một cuộc hẹn đã được giữ trọn sau hàng chục năm.

Cuộc hẹn ấy mang tên hòa bình.

Và những người lính như Lê Thanh Sơn chính là những người đã đi qua thời hoa lửa để trao lại cuộc hẹn ấy cho các thế hệ hôm nay.

Để rồi mỗi khi tháng Tư trở về, giữa một Cần Thơ bình yên bên dòng Hậu Giang, những người trẻ có thể hiểu rằng:

Hòa bình không bắt đầu từ ngày chiến tranh kết thúc. Hòa bình bắt đầu từ những ước mơ mà một thế hệ đã chấp nhận hy sinh cả tuổi trẻ để bảo vệ.