Cuộc hẹn dưới gốc đa làng

Gốc đa đầu làng vẫn còn đó.

Rễ cây đã lớn hơn nhiều.

Con đường đất ngày xưa giờ được trải nhựa.

Chỉ có người đứng dưới gốc đa mỗi chiều là đã khác.

Bà năm nay ngoài tám mươi tuổi.

Chiều nào đi ngang, bà cũng dừng lại vài phút.

Người trong làng quen với hình ảnh ấy đến mức không còn ai hỏi nữa.

Bởi ai cũng biết, nơi này từng là chỗ bà tiễn chồng lên đường nhập ngũ.

Hôm ấy trời cuối thu.

Anh mặc bộ quân phục còn mới.

Chiếc ba lô chỉ có vài bộ quần áo và quyển sổ nhỏ.

Hai người vừa cưới nhau chưa đầy bốn tháng.

Trước lúc đi, anh nắm tay vợ rồi cười:

"Đợi anh."

"Hòa bình mình trồng thêm cây đa con ở sân nhà."

Bà cười, gật đầu.

Đó là lời hẹn đầu tiên.

Cũng là lời hẹn cuối cùng.

Những năm sau đó, thư anh gửi về đều đặn.

Có lá thư kể chuyện hành quân qua Trường Sơn.

Có lá thư chỉ vỏn vẹn vài dòng hỏi thăm cha mẹ và dặn vợ giữ gìn sức khỏe.

Dòng nào cũng kết thúc bằng một câu giống nhau:

"Anh nhất định sẽ về."

Bà tin.

Tin đến mức đã chuẩn bị sẵn hạt giống cây đa để chờ ngày chồng trở lại.

Rồi một buổi chiều.

Người cán bộ xã mang giấy báo tử đến.

Bà không khóc.

Bà chỉ ôm chặt xấp thư rồi ngồi lặng dưới gốc đa đến tận khi trời tối.

Mấy chục năm trôi qua.

Bà không lập gia đình lần nữa.

Ngôi nhà nhỏ vẫn được quét dọn sạch sẽ.

Chiếc rương gỗ vẫn cất nguyên những lá thư cũ.

Và trong góc vườn vẫn còn gói hạt giống cây đa chưa từng được gieo xuống.

Có người hỏi:

"Sao bà không trồng?"

Bà mỉm cười.

"Ngày ấy ông ấy bảo..."

"...hai vợ chồng cùng trồng."

"Tôi muốn giữ lời hẹn."

Đến khi tuổi đã cao, con cháu nhiều lần khuyên bà mang những lá thư đi ép lại vì giấy đã ngả màu.

Bà lắc đầu.

Những vết gấp.

Những chỗ mực nhòe.

Thậm chí cả mùi giấy cũ.

Đều là ký ức.

Một lần, đoàn học sinh địa phương đến tìm hiểu về chiến tranh.

Các em hỏi bà điều gì khiến bà nhớ nhất về người chồng đã hy sinh.

Bà không kể trận đánh.

Không kể ngày nhận tin dữ.

Bà chỉ chỉ tay về phía gốc đa.

"Ông ấy cười rất tươi ở chỗ đó."

"Đến giờ tôi vẫn nhớ."

Một em nhỏ ngây thơ hỏi:

"Nếu bây giờ ông về thì sao hả bà?"

Bà nhìn lên tán đa đang rì rào trong gió.

Đôi mắt ánh lên nụ cười hiền hậu.

"Tôi sẽ bảo..."

"...mình trồng cây thôi."

"Muộn rồi."

"Nhưng vẫn kịp."

Chiều hôm ấy, sau khi các em ra về, người cháu nội lặng lẽ mua một cây đa giống nhỏ.

Hai bà cháu cùng đào hố giữa sân.

Bà tự tay lấp từng nắm đất.

Không ai nói nhiều.

Chỉ đến khi tưới những gáo nước đầu tiên, bà mới khẽ thì thầm:

"Ông về rồi nhé."

Cây đa ấy lớn lên từng ngày.

Rễ bám sâu vào lòng đất.

Tán lá dần xòe rộng.

Mỗi khi có khách đến chơi, bà lại ngồi dưới bóng cây kể về người chồng đã mãi mãi dừng lại ở tuổi hai mươi ba.

Bà không kể bằng nước mắt.

Bà kể bằng niềm tự hào.

Bởi bà hiểu, chính sự hy sinh của anh và biết bao người lính khác đã đổi lấy những mùa hè không còn tiếng bom, những con đường đầy tiếng cười và những mái nhà được đoàn tụ.

Có những lời hẹn không thể thực hiện theo cách người ta mong muốn.

Nhưng vẫn được hoàn thành bằng một cách khác.

Như cây đa hôm nay vẫn lớn lên giữa sân nhà.

Lặng lẽ.

Bền bỉ.

Giống như tình yêu, lòng thủy chung và sự hy sinh của cả một thế hệ đã đi qua thời hoa lửa mà chưa bao giờ phai nhạt trong ký ức của quê hương Quảng Bình cũ.