Cuộc hỏi cung bất thành tại bốt Catinat và chiếc huy hiệu giấu trong nếp áo

Chiều ngày 9 tháng 2 năm 1931, tin tức về việc một thanh niên trẻ tuổi bắn chết tên mật thám Le Grand để giải thoát cho cán bộ diễn thuyết tại sân vận động Lá Me đã làm chấn động toàn bộ bộ máy an ninh thực dân Pháp tại Sài Gòn. Lý Tự Trọng lập tức bị giải về Bốt Catinat — trung tâm tra tấn sỏ mật thám khét tiếng thời bấy giờ.

Trong ký ức của ông Hai Kim, người khi đó cũng đang bị giam tại hầm tối Catinat, phòng giam của Lý Tự Trọng nằm ngay đầu dãy hành lang. Mật thám Pháp coi anh là "tù nhân đặc biệt nguy hiểm" nên dùng đủ mọi hình phạt tàn khốc: từ điện giật, dội nước xà phòng, đến dùng gậy đập gãy xương... hòng tìm ra đầu mối của Xứ ủy Nam Kỳ.

Ông Hai Kim nhớ lại, sau mỗi ca tra tấn kéo dài nhiều giờ, Lý Tự Trọng bị quăng trở lại sàn bê tông lạnh ngắt, thân thể đầy máu và vết thương. Thế nhưng, cứ mỗi khi tỉnh lại, anh không hề than van một lời. Qua khe cửa hẹp của phòng giam, anh vẫn thì thầm động viên các đồng chí giam kế bên, nhắc nhở mọi người giữ vững khí tiết, tuyệt đối không khai báo.

Một đêm giữa tháng 2 năm 1931, trùm mật thám Pháp trực tiếp vào phòng giam hỏi cung. Hắn vừa đe dọa bằng án tử hình, vừa hứa hẹn sẽ cho anh sang Pháp du học và sống giàu sang nếu chịu chỉ ra vị trí các cơ sở in truyền đơn trong thành phố.

Lý Tự Trọng, dù người đau đớn không thể đứng vững, vẫn gạt vết máu trên khóe môi, nhìn thẳng vào mắt tên trùm mật thám và trả lời bằng tiếng Pháp đanh thép:

"Các người có thể giam cầm và giết chết thân xác tôi, nhưng không bao giờ giết được lý tưởng của người cách mạng Việt Nam. Đừng tốn công vô ích!"

Trùm mật thám tức tối bỏ đi. Đêm hôm đó, Lý Tự Trọng khẽ lấy từ trong nếp may kín ở gấu áo ra một mảnh vải nhỏ — chiếc huy hiệu Đoàn thanh niên anh tự làm và cất giữ từ ngày còn ở Quảng Châu — rồi chìa qua khe cửa cho ông Hai Kim xem, mỉm cười thì thầm: "Mất mát cá nhân không là gì cả, miễn là tổ chức của chúng ta vẫn an toàn."

Chí khí kiên trung tại bốt Catinat đã trở thành khúc dạo đầu cho chuỗi ngày bất khuất của Lý Tự Trọng tại Khám lớn Sài Gòn, trước khi anh hiên ngang bước lên bục máy chém với câu nói lịch sử đi vào huyền thoại: "Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác!".