Cuộc hội ngộ giữa phi công Phi đội Quyết thắng và trợ lý tác chiến Trung đoàn 66

Bảo tàng Chiến dịch Hồ Chí Minh những ngày tháng Tư đông hơn thường lệ. Người già chống gậy đi chậm rãi, sinh viên đứng thành nhóm ghi chép, còn mấy em nhỏ thì cứ tròn mắt nhìn những hiện vật cũ mà “xịn” theo kiểu… càng cũ càng thấy rùng mình vì thật.

Giữa không gian đó, Đại tá Từ Đễ – phi công Phi đội Quyết thắng – bước chậm qua từng khu trưng bày. Ông dừng lại khá lâu trước những tư liệu về Chiến dịch Hồ Chí Minh, như thể mỗi tấm ảnh đều có một cánh cửa ký ức mở ra.

Ở phía bên kia, ông Nguyễn Khắc Nhu – trợ lý tác chiến Trung đoàn 66, Sư đoàn 304, Quân đoàn 2 – cũng đang đứng trước bức ảnh nổi tiếng trưa 30/4/1975, nơi đoàn quân Giải phóng áp giải Tổng thống Dương Văn Minh đến Đài phát thanh. Ông chỉ rõ từng người trong ảnh, giọng chắc nịch, rành rọt như đang “báo cáo tình hình” chứ không phải kể chuyện. Với ông, đó là khoảnh khắc tự hào nhất: chứng kiến thời khắc lịch sử mà đơn vị của mình đã góp phần tạo nên.

Rồi hai người nhận ra nhau.

Không có màn chào hỏi cầu kỳ. Chỉ là một cái nắm tay thật chặt – kiểu nắm tay của những người từng sống trong kỷ luật, từng đi qua những ngày “không được phép sai”. Ánh mắt họ gặp nhau, và câu chuyện tự nhiên nối tiếp như thể đã hẹn từ rất lâu.

Ông Từ Đễ nhìn sang bức điện khẩn ngày 7/4/1975 với mệnh lệnh “Thần tốc, thần tốc hơn nữa…”, rồi khẽ nói rằng chính những mệnh lệnh ngắn gọn như vậy đã làm nên nhịp bước chung của cả chiến dịch: ai cũng hiểu mình phải nhanh hơn một chút, quyết liệt hơn một chút, để giảm đi những mất mát không cần thiết.

Ông Nguyễn Khắc Nhu đáp lại bằng một cách kể rất “người lính tác chiến”: mọi thứ khi ấy gọn, rõ, dứt khoát. Vào thành phố là vào với tinh thần sẵn sàng nhận nhiệm vụ đến cùng. Nhưng điều khiến ông nhớ mãi lại không phải tiếng động hay sự căng thẳng, mà là khoảnh khắc nghe tin đầu hàng vô điều kiện – cảm giác như một cơn gió lớn thổi qua, và bỗng nhiên ai cũng hiểu: cuộc chiến dài đã sang trang.

Cả hai cùng đi tiếp ra khu vực trưng bày mô hình “Nhà lá trung quân” và hầm chữ A. Với khách tham quan trẻ, đó là mô hình “để hiểu lịch sử”. Với họ, đó là hình ảnh của một thời mà “ở” và “chiến đấu” đôi khi chỉ cách nhau một tấm mái lá, một căn hầm, và một niềm tin.

Điều thú vị là, cuộc hội ngộ ấy không chỉ là chuyện của hai nhân chứng. Nó kéo theo cả một “vòng tròn cảm xúc” xung quanh.

Một nhóm sinh viên năm 4 đứng gần đó lặng đi khi nghe họ kể. Có bạn vốn đến để lấy tư liệu thi cuối kỳ, nhưng lúc ra về lại bảo nhau: “Thi thì thi, nhưng nghe trực tiếp mới hiểu vì sao người ta gọi là ‘trang sử vàng’.” Một cựu chiến binh từ xa tới thăm bảo tàng cũng dừng lại, nhìn hai ông rồi gật đầu, như một lời chào của những người cùng thời – không cần nói nhiều.

Ở cuối buổi, trước lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Đại tá Từ Đễ và ông Nguyễn Khắc Nhu chụp một tấm ảnh kỷ niệm. Tấm ảnh không phô trương, không “lên gân”, nhưng lại có thứ năng lượng rất mạnh: năng lượng của ký ức được kể lại bằng sự bình tĩnh, và của tự hào được đặt đúng chỗ – vào sự thật lịch sử.

Cuộc triển lãm vẫn tiếp tục đến 20/5, dòng người vẫn sẽ còn đến và đi. Nhưng cuộc gặp hôm ấy để lại một điều rất rõ: lịch sử không chỉ nằm trong tủ kính. Lịch sử đôi khi đứng ngay cạnh mình, nói chuyện nhỏ nhẹ, nắm tay nhau, và nhắc rằng hòa bình hôm nay đã từng là mục tiêu lớn nhất của rất nhiều người.