Cuộc họp dưới hầm bí mật

Trong những năm kháng chiến, có những cuộc họp không diễn ra trong hội trường sáng đèn, mà dưới lòng đất, giữa bóng tối và hiểm nguy. Những người tham dự không biết liệu khi bước ra khỏi hầm, địch có đang ở ngay trên đầu mình hay không. Nhưng chính từ những nơi kín đáo ấy, nhiều quyết định quan trọng của cách mạng đã được hình thành.

Câu chuyện tôi nghe được từ một cựu cán bộ từng hoạt động ở vùng trung du Bắc Bộ đầu những năm 1951.

Hôm đó, tin báo địch đang tăng cường lùng sục quanh khu vực cơ quan. Một cuộc họp quan trọng vẫn phải tiến hành để bàn việc chuẩn bị cho chiến dịch sắp tới. Địa điểm được chọn là một hầm bí mật đào dưới nền nhà của một gia đình cơ sở cách mạng.

Đêm xuống, từng người đến theo những hướng khác nhau. Không ai đi cùng nhau để tránh bị theo dõi. Người đến trước ngồi chờ trong bóng tối, chỉ nghe tiếng dế và tiếng gió ngoài vườn.

Khi đủ người, chủ nhà khẽ nhấc tấm phản gỗ trong gian buồng. Bên dưới hiện ra một lối xuống hẹp vừa đủ một người cúi mình bước qua.

Người cựu cán bộ kể:

— Lần đầu xuống hầm, tôi thấy không khí đặc quánh. Đèn chỉ là một ngọn dầu nhỏ bằng hạt đỗ.

Hầm thấp, phải ngồi co chân. Vách đất còn ẩm mùi bùn. Trên chiếc bàn tre nhỏ là vài tờ giấy, một cây bút chì và tấm bản đồ gấp nhiều lần.

Cuộc họp bắt đầu rất khẽ.

Người chủ trì nói:

— Nếu có động, đèn tắt ngay, mọi người giữ im lặng tuyệt đối.

Rồi ông mở bản đồ.

Dưới ánh đèn vàng yếu ớt, từng vị trí được chỉ bằng đầu bút chì. Không ai nói dài. Mỗi ý kiến đều ngắn gọn, rõ ràng. Có lúc mọi người tranh luận khá căng thẳng về hướng vận chuyển lương thực và đường rút khi bị địch bao vây.

Điều khiến tôi xúc động nhất là thái độ bình tĩnh của những người trong hầm. Ở trên mặt đất có thể đang có lính tuần, nhưng dưới hầm họ vẫn chăm chú bàn việc nước như thể đó là điều tự nhiên nhất.

Giữa cuộc họp, bỗng có tiếng chó sủa dồn dập ngoài ngõ.

Tất cả im bặt.

Ngọn đèn được che lại. Trong bóng tối hoàn toàn, mọi người chỉ nghe tiếng tim mình đập. Một lúc sau có tiếng chân người đi ngang sân rồi xa dần.

Không ai nói gì thêm vài phút.

Khi đèn được mở lại, người chủ trì chỉ khẽ nói:

— Ta tiếp tục.

Cuộc họp lại diễn ra như chưa hề có chuyện gì.

Có một chi tiết nhỏ mà người cựu cán bộ nhớ mãi. Trong lúc bàn kế hoạch, một đồng chí lớn tuổi ho nhẹ nhiều lần. Người chủ trì liền đẩy về phía ông bát nước gừng còn ấm mà chủ nhà vừa lặng lẽ đưa xuống.

Giữa hoàn cảnh hiểm nguy, sự quan tâm ấy làm căn hầm chật hẹp trở nên ấm áp lạ thường.

Cuộc họp kéo dài đến gần sáng. Khi kết thúc, các tài liệu được thu lại ngay. Một số mảnh giấy ghi chép tạm được đốt trong chiếc bát sành nhỏ, tro được trộn vào đất để không để lại dấu vết.

Từng người lần lượt chui lên khỏi hầm.

Người cựu cán bộ kể:

— Khi ngẩng đầu lên thấy trời sắp sáng, tôi có cảm giác như vừa bước ra từ lòng đất.

Chủ nhà đưa cho mỗi người một nắm cơm và dặn:

— Đi đường cẩn thận, đừng quay lại nhìn nhau.

Nhiều năm sau, căn nhà ấy không còn, cái hầm cũng đã lấp. Nhưng những người từng dự cuộc họp ấy vẫn nhớ rất rõ mùi đất ẩm, ánh đèn dầu nhỏ và cảm giác vừa lo lắng vừa quyết tâm trong đêm tối.

Khi kể lại câu chuyện “Cuộc họp dưới hầm bí mật”, tôi hiểu rằng lịch sử không chỉ được viết trong những hội nghị lớn. Có những quyết định quan trọng được bàn bạc trong những nơi chật hẹp nhất, bởi những con người sẵn sàng chấp nhận hiểm nguy để giữ cho ngọn lửa cách mạng không tắt.

Căn hầm nhỏ năm xưa có thể chỉ đủ chỗ cho vài người ngồi co chân. Nhưng trong không gian hẹp ấy, họ đã mang theo một điều rất lớn: niềm tin vào ngày độc lập của dân tộc Việt Nam.