Cuộc khởi nghĩa của chàng Lía (Thế kỷ XVIII)
Bối cảnh lịch sử: Giữa thế kỷ XVIII, chính quyền Chúa Nguyễn ở Đàng Trong rơi vào thoái hóa trầm trọng dưới bàn tay thao túng quyền lực của quyền thần Trương Phúc Loan. Thuế khóa nặng nề, quan lại tham nhũng hung ác, đất đai bị quý tộc thâu tóm khiến nông dân vùng Quy Nhơn lâm vào cảnh bần cùng hóa, đói khát triền miên.
Chi tiết sự kiện: Chàng Lía xuất thân là một thanh niên nghèo khổ, mồ côi cha từ nhỏ, đi chăn trâu thuê nhưng có võ nghệ cao cường và tính tình hào hiệp. Không chịu nổi cảnh quan lại áp bức dân nghèo, ông đã tập hợp những người nông dân không còn đất sống, cùng nhau nổi dậy cướp chính quyền địa phương, chiếm cứ vùng núi non hiểm trở Truông Mây (Phù Cát, Bình Định) làm căn cứ kháng chiến. Khẩu hiệu của nghĩa quân Chàng Lía rất rõ ràng: "Lấy của nhà giàu tham nhũng, chia cho dân nghèo đói khát". Nghĩa quân tổ chức nhiều trận đánh chớp nhoáng vào các kho lương của quan lại triều đình, phân phát lương thực cho các làng đói.
Kết cục & Ý nghĩa: Triều đình chúa Nguyễn nhiều lần phái các đại quân chính quy vào bao vây tiễu trừ nhưng đều bị lối đánh du kích ẩn hiện của Lía bẻ gãy. Dù cuối cùng cuộc khởi nghĩa bị đàn áp thất bại do chênh lệch lực lượng, hình ảnh Chàng Lía vẫn sống mãi trong lòng nhân dân Nam Trung Bộ qua các câu ca dao lưu truyền: "Chiều chiều én lượn Truông Mây / Cảm thương chàng Lía bị vây trong thành". Đây được xem là phong trào tiền đề, dọn đường cho ngọn lửa khởi nghĩa Tây Sơn bùng cháy rực rỡ sau này.
