Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng: Sức mạnh bất khuất của phụ nữ Việt Nam

Trong lịch sử giữ nước của dân tộc Việt Nam, thời kỳ Bắc thuộc là những trang sử đầy đau thương và thử thách. Thế nhưng, chính trong ngọn lửa thử thách ấy, ý chí kiên cường và khát vọng tự do của người Việt chưa bao giờ bị khuất phục. Nổi bật giữa những năm tháng đen tối ấy là cuộc Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40–43 Công nguyên) – bản hùng ca mở đầu cho truyền thống chống giặc ngoại xâm vẻ vang của phụ nữ Việt Nam.

Vào đầu thế kỷ I, nước ta rơi ách đô hộ tàn bạo của nhà Đông Hán (Trung Quốc). Đứng đầu chính quyền đô hộ lúc bấy giờ là Tô Định – một tên thái thú tham lam, tàn bạo, vơ vét của cải và áp bức nhân dân ta vô cùng khắc nghiệt.

Bấy giờ, tại vùng Mê Linh (nay thuộc Hà Nội và Vĩnh Phúc), có hai chị em là Trưng Trắc và Trưng Nhị sinh ra trong một gia đình dòng dõi Lạc tướng, có truyền thống yêu nước. Trưng Trắc kết duyên với Thi Sách – con trai Lạc tướng huyện Châu Khê (Phú Thọ), cũng là một người có lòng yêu nước thiết tha.

Thấy cảnh nước mất nhà tan, nhân dân lầm than đau khổ, Hai Bà Trưng và Thi Sách ngấm ngầm chuẩn bị lực lượng để đánh đuổi quân đô hộ. Lo sợ trước tầm ảnh hưởng và uy tín của Hai Bà cùng chồng, tên thái thú Tô Định đã hèn hạ ra lệnh sát hại Thi Sách nhằm bóp nghẹt phong trào từ trong trứng nước.

Cái chết của chồng không làm Trưng Trắc chùn bước; ngược lại, nó biến nỗi đau thương thành sức mạnh căm thù ngút trời. Vợ chồng mất đi, nhưng nợ nước nợ nhà đè nặng trên đôi vai, Trưng Trắc cùng em gái là Trưng Nhị đã phất cao ngọn cờ tụ nghĩa.

Mùa xuân năm 40 Công nguyên, tại cửa sông Hát (Hát Môn, Phúc Thọ, Hà Nội), trước hàng vạn nghĩa quân và nhân dân các nơi kéo về tụ hội, Hai Bà Trưng đã hiên ngang bước lên đài thề. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, trước khi xuất quân, Trưng Trắc đã dõng dạc đọc lời thề giữ nước:

"Một xin rửa sạch nước thù,

Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng,

Ba kẻo oan ức lòng chồng,

Bốn xin vẻ mỏ triệt dòng sở công."

Tiếng trống Mê Linh vang dội, hiệu triệu hào kiệt khắp nơi vùng lên. Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng mãnh liệt của nhân dân khắp các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam và Hợp浦. Từ miền xuôi đến miền ngược, các Lạc tướng, Lạc dân và đông đảo lực lượng nữ tướng (như Lê Chân, Thánh Thiên,Bát Nàn, Đào Kỳ...) đã quy tụ dưới trướng Hai Bà.

Dưới sự chỉ huy tài tình của Hai Bà Trưng, nghĩa quân ào ạt tấn công dinh lũy của quân Hán. Bị đánh bất ngờ và lâm vào thế bị động trước sức mạnh đoàn kết, cuồn cuộn như bão lũ của nghĩa quân, quân Hán tan tác không kịp trở tay.

Tên thái thú tàn bạo Tô Định hoảng sợ tột độ, phải cắt tóc, cạo râu, giả dạng dân thường để tháo chạy về nước. Chỉ trong một thời gian ngắn, nghĩa quân đã giành quyền làm chủ toàn bộ 65 thành trì của đất nước.

Sau thắng lợi hoàn toàn, Trưng Trắc được suy tôn lên làm vua (Trưng Nữ Vương), đóng đô tại Mê Linh. Đất nước ta giành lại được nền độc lập, tự chủ sau nhiều năm tháng chìm dưới ách đô hộ ngoại bang. Dù chế độ phong kiến phương Bắc luôn xem phụ nữ là kẻ dưới, nhưng người phụ nữ Việt Nam đã hiên ngang bước lên đỉnh cao quyền lực để gánh vác giang sơn.

Biết tin mất Giao Chỉ, vua Hán là Hán Quang Vũ Đế vô cùng tức giận. Cuối năm 42 Công nguyên, nhà Hán cử tên tướng tài ba là Mã Viện – một viên tướng sừng sỏ dày dặn kinh nghiệm trận mạc – mang một lực lượng quân sự hùng hậu sang đàn áp cuộc khởi nghĩa.

Hai Bà Trưng đã lãnh đạo nhân dân ta tiến hành cuộc kháng chiến vô cùng anh dũng, kiên cường chặn giặc ở nhiều nơi. Do tương quan lực lượng quá chênh lệch (quân Hán đông đảo, vũ khí trang bị tối tân trong khi nghĩa quân chủ yếu dùng giáo mác thô sơ và tự vệ), nghĩa quân dần rơi vào thế bất lợi.

Cuối cùng, trước sức tấn công mạnh mẽ của giặc, Hai Bà Trưng đã tuẫn tiết hy sinh tại dòng sông Hát (hoặc vùng Cấm Khê) vào khoảng năm 43 Công nguyên để giữ trọn khí tiết, không để rơi vào tay giặc.

Dù cuộc khởi nghĩa chỉ kéo dài trong một thời gian ngắn, nhưng Khởi nghĩa Hai Bà Trưng mang ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn:

- Khẳng định tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí quật cường, quyết tâm giành lại độc lập tự do của dân tộc ta.

- Tô thắm truyền thống anh hùng, tài trí và vai trò to lớn của người phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước.

- Để lại bài học quý giá về sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc trước mọi kẻ thù xâm lược.

Để tưởng nhớ công ơn trời biển của Hai Bà, nhân dân ta đã lập đền thờ ở nhiều nơi (tiêu biểu là Đền Hát Môn ở Hà Nội và Đền Hai Bà Trưng ở Vĩnh Phúc). Hàng năm, cứ đến mùng 6 tháng Giêng Âm lịch, lễ hội kỷ niệm cuộc khởi nghĩa lại được long trọng tổ chức, nhắc nhở các thế hệ mai sau luôn ghi nhớ về hào khí Mê Linh rực rỡ và lòng tự hào dân tộc.