Cuộc khởi nghĩa mùa xuân năm 542 lật đổ chính quyền đô hộ nhà Lương và sự kiện thành lập nhà nước Vạn Xuân năm 544
Đầu thập niên 540, Thứ sử Giao Châu của nhà Lương là Vũ Lâm hầu Tiêu Tư thực thi chính sách bóc lột tàn bạo với hàng trăm thứ thuế vô lý khiến nhân dân oán giận. Lý Bí đã bỏ chức quan Giám quân, trở về vùng Thái Bình – Long Biên bí mật liên kết với các thủ lĩnh quân sự và văn thần kiệt xuất khắp các châu quận như Tinh Thiều, Phạm Tu, Triệu Túc và Triệu Quang Phục. Tháng Giêng năm Nhâm Tuất (mùa xuân năm 542), Lý Bí chính thức phát động khởi nghĩa. Chỉ trong vòng chưa đầy 3 tháng, nghĩa quân được sự hưởng ứng của nhân dân đã đánh chiếm hầu hết các quận huyện và tiến thẳng về bao vây thành Long Biên (Bắc Ninh), buộc Thứ sử Tiêu Tư phải dùng vàng bạc hối lộ để xin mở đường máu bỏ trốn về Quảng Châu (Trung Quốc).
Tháng 12 năm 542, vua Lương Vũ Đế hạ lệnh cho Thứ sử Việt Châu Trần Hầu, Thứ sử La Châu Ninh Cự và Thứ sử Giao Châu mới là Tôn Quýnh, Lư Tử Hùng tập hợp đại quân sang tái chiếm Giao Châu. Nắm được thông tin quân Lương dừng lại ở Hợp Phố do sợ dịch bệnh mùa xuân và mâu thuẫn chỉ huy, đầu năm 543, Lý Bí chủ động xuất quân vượt biển lên tiến công phủ đầu ngay tại bán đảo Hợp Phố, tiêu diệt tới 6, 7 phần 10 sinh lực địch, buộc tàn quân Lương phải tháo chạy. Ngay sau đó, vào tháng 4 âm lịch năm 543, khi vua Lâm Ấp ở phía nam đem quân cướp phá quận Nhật Nam (Bắc Trung Bộ), Lý Bí cử lão tướng Phạm Tu thống lĩnh đạo quân tinh nhuệ vào huyện Cửu Đức (Hà Tĩnh) đánh tan hoàn toàn quân Lâm Ấp, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ cả hai đầu đất nước.
Tháng Giêng năm Giáp Tý (tức tháng 2 năm 544), sau khi quét sạch thù trong giặc ngoài, Lý Bí chính thức lên ngôi Hoàng đế (xưng là Nam Việt Đế, sử gọi là Tiền Lý Nam Đế), đặt quốc hiệu là Vạn Xuân với ý nghĩa khẳng định xã tắc quốc gia trường tồn qua muôn mùa xuân, lấy niên hiệu riêng là Thiên Đức (544 – 548) và đóng đô tại khu vực cửa sông Tô Lịch (Hà Nội). Ông thiết lập bộ máy triều đình chính quy hoàn chỉnh gồm hai ban văn võ: phong Triệu Túc làm Thái phó, Tinh Thiều đứng đầu ban văn, Phạm Tu đứng đầu ban võ; cho dựng điện Vạn Thọ làm nơi triều hội, xây chùa Khai Quốc (tiền thân chùa Trấn Quốc ngày nay) và cho đúc tiền đồng Thiên Đức — khẳng định chủ quyền độc lập ngang hàng với phương Bắc trước khi bước vào cuộc kháng chiến chống quân Lương năm 545 – 548.
