Cuộc khởi nghĩa Yên Bái và khí tiết "Không thành công cũng thành nhân"

Nguyễn Thái Học sinh tại huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc. Ông là một nhà cách mạng yêu nước nổi tiếng, nhà sáng lập và là thủ lĩnh tối cao của Việt Nam Quốc dân Đảng – một tổ chức cách mạng theo xu hướng tư sản chống Pháp đầu thế kỷ XX.

Nhận thấy thực dân Pháp thẳng tay đàn áp các tổ chức yêu nước sau vụ ám sát tên trùm mộ phu Bazin năm 1929, Nguyễn Thái Học cùng các đồng sự quyết định phát động một cuộc tổng khởi nghĩa vũ trang trên diện rộng với khẩu hiệu lịch sử: "Không thành công thì cũng thành nhân".

Đêm 9/2/1930, Cuộc khởi nghĩa Yên Bái bùng nổ. Nghĩa quân đánh chiếm đồn binh Pháp tại Yên Bái và phát động nổi dậy ở nhiều địa phương khác như Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình. Tuy nhiên, do chuẩn bị chưa chu đáo, lực lượng chênh lệch và bị Pháp đàn áp dã man bằng không quân và pháo binh, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng thất bại.

Nguyễn Thái Học bị Pháp bắt tại Hải Dương ít lâu sau đó. Trước tòa án thực dân, ông không hề tỏ ra sợ hãi hay xin ân xá mà nhận toàn bộ trách nhiệm về mình để bảo vệ các đồng chí. Ngày 17/6/1930, thực dân Pháp đưa Nguyễn Thái Học cùng 12 đồng chí ra máy chém tại Yên Bái. Trước khi bước lên đài gông, ông vẫn hiên ngang mỉm cười và hô to bằng tiếng Pháp: "Việt Nam vạn sự!" (Việt Nam muôn năm).