Cuộc lui quân giữ lại cơ hội chiến thắng Kỷ Dậu

Cuối năm 1788, kinh thành Thăng Long đứng trước một cuộc chiến lớn. Quân Thanh từ phương Bắc tiến vào Đại Việt với danh nghĩa giúp vua Lê Chiêu Thống khôi phục quyền lực. Trong khi lực lượng Tây Sơn tại Bắc Hà chưa đủ sức đối đầu trực diện với đội quân đông đảo ấy, một quyết định quan trọng đã được đưa ra: rút quân khỏi Thăng Long, lui về phòng tuyến Tam Điệp – Biện Sơn. Người giữ vai trò chỉ huy trong cuộc rút quân ấy là Ngô Văn Sở, một danh tướng của phong trào Tây Sơn.

Ngô Văn Sở là một trong những tướng lĩnh phục vụ dưới quyền Nguyễn Huệ trong thời kỳ phong trào Tây Sơn phát triển mạnh mẽ. Ông hoạt động vào cuối thế kỷ XVIII, khi đất nước trải qua nhiều biến động lớn với sự suy yếu của chính quyền họ Trịnh ở Đàng Ngoài, họ Nguyễn ở Đàng Trong và sự nổi lên của lực lượng Tây Sơn.

Phong trào Tây Sơn bắt đầu từ năm 1771 tại vùng Tây Sơn, thuộc Bình Định ngày nay. Từ một cuộc khởi nghĩa địa phương, lực lượng này nhanh chóng phát triển thành một phong trào quân sự và chính trị có ảnh hưởng rộng lớn. Trong quá trình mở rộng địa bàn, Tây Sơn thu hút nhiều tướng lĩnh có năng lực, trong đó có Ngô Văn Sở.

Năm 1786, Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc, đánh đổ chính quyền chúa Trịnh. Sự kiện này làm thay đổi cục diện chính trị Đàng Ngoài sau nhiều thế kỷ tồn tại của chế độ vua Lê – chúa Trịnh. Tuy nhiên, việc thiết lập và duy trì quyền lực tại Bắc Hà không hề đơn giản.

Sau những biến động liên tiếp, tình hình Bắc Hà vẫn rất phức tạp. Những lực lượng trung thành với nhà Lê tiếp tục hoạt động, trong khi chính quyền Tây Sơn phải đối diện với khó khăn trong việc kiểm soát địa phương và tổ chức bộ máy cai quản.

Trong bối cảnh ấy, Ngô Văn Sở được giao trọng trách tại Bắc Hà. Ông cùng những nhân vật như Ngô Thì Nhậm, Phan Văn Lân và Nguyễn Văn Tuyết tham gia công việc quân sự, chính trị nhằm duy trì sự hiện diện của Tây Sơn tại khu vực này.

Đối với lực lượng Tây Sơn, Bắc Hà là một địa bàn có ý nghĩa chiến lược nhưng cũng chứa đựng nhiều bất ổn. Việc kiểm soát Thăng Long không đồng nghĩa với việc toàn bộ các địa phương phía Bắc đều đã ổn định. Những mâu thuẫn chính trị kéo dài từ thời Lê – Trịnh tiếp tục ảnh hưởng đến tình hình.

Năm 1788, vua Lê Chiêu Thống tìm kiếm sự giúp đỡ từ nhà Thanh. Triều đình Thanh quyết định đưa quân vào Đại Việt, lấy danh nghĩa khôi phục nhà Lê. Lực lượng quân Thanh do Tôn Sĩ Nghị chỉ huy tiến qua biên giới và nhanh chóng tiến về phía Thăng Long.

Trước tình hình ấy, quân Tây Sơn ở Bắc Hà đứng trước một lựa chọn khó khăn. Nếu cố giữ Thăng Long bằng mọi giá, lực lượng tại chỗ có nguy cơ bị đánh bại trước khi Nguyễn Huệ có thể đưa đại quân từ phía nam ra tiếp viện.

Trong cuộc bàn bạc giữa các tướng lĩnh và mưu sĩ, Ngô Thì Nhậm đề xuất chủ trương chủ động rút quân, tránh đối đầu bất lợi và bảo toàn lực lượng. Đây là một quyết định có ý nghĩa chiến lược, bởi nó đòi hỏi phải chấp nhận tạm thời từ bỏ kinh thành để chuẩn bị cho cuộc phản công.

Ngô Văn Sở, với vai trò chỉ huy lực lượng Tây Sơn ở Bắc Hà, đã thực hiện việc rút quân về phía nam. Quân Tây Sơn rời Thăng Long, tập kết tại khu vực Tam Điệp – Biện Sơn, nằm ở vị trí quan trọng trên tuyến giao thông giữa Bắc Hà và vùng Thanh – Nghệ.

Tam Điệp là khu vực có địa hình đồi núi hiểm trở, thuận lợi cho việc tổ chức phòng thủ trên đường bộ. Trong khi đó, Biện Sơn nằm ở vùng ven biển Thanh Hóa, có ý nghĩa đối với hoạt động của thủy quân. Sự kết hợp giữa hai địa điểm giúp lực lượng Tây Sơn xây dựng một tuyến phòng thủ có khả năng hỗ trợ lẫn nhau.

Cuộc rút quân không phải là một chiến thắng trên chiến trường, nhưng lại mang ý nghĩa đặc biệt trong việc bảo toàn lực lượng. Thay vì bị cuốn vào một trận đánh khi chưa có đủ điều kiện, quân Tây Sơn giữ được đội ngũ để chờ thời cơ phản công.

Sau khi quân Tây Sơn rút khỏi Thăng Long, Tôn Sĩ Nghị đưa quân Thanh tiến vào kinh thành. Lê Chiêu Thống được khôi phục ngôi vị dưới sự bảo trợ của quân Thanh. Tuy nhiên, sự hiện diện của quân Thanh tại Thăng Long không đồng nghĩa với việc cuộc chiến đã kết thúc.

Tin quân Thanh tiến vào Đại Việt được báo về phía nam. Ngày 22 tháng 12 năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế tại Phú Xuân, lấy niên hiệu Quang Trung, rồi tổ chức cuộc hành quân ra Bắc.

Đại quân Tây Sơn tiến nhanh về phía bắc trong những ngày cuối năm Mậu Thân. Khi đến khu vực Tam Điệp, Quang Trung gặp lực lượng của Ngô Văn Sở cùng các tướng lĩnh đang chờ tại đây.

Cuộc hội quân ở Tam Điệp có ý nghĩa quan trọng. Lực lượng Tây Sơn tại Bắc Hà vẫn được bảo toàn, trong khi đại quân từ phía nam đã đến để chuẩn bị tiến công. Những thông tin về tình hình quân Thanh và địa bàn Bắc Hà cũng trở thành cơ sở cần thiết cho kế hoạch tác chiến.

Theo các ghi chép lịch sử, Quang Trung đánh giá việc rút quân là phù hợp với tình thế. Thay vì trách phạt các tướng vì để mất Thăng Long, ông tập trung chuẩn bị cho cuộc phản công nhằm đánh bại quân Thanh.

Từ Tam Điệp, Quang Trung tổ chức lực lượng và triển khai kế hoạch tiến quân thần tốc. Các đạo quân Tây Sơn tiến về phía Thăng Long, phối hợp đánh vào những vị trí phòng thủ quan trọng của đối phương.

Trong những ngày đầu xuân Kỷ Dậu 1789, quân Tây Sơn liên tiếp giành thắng lợi. Những trận đánh tại Hà Hồi, Ngọc Hồi và Đống Đa góp phần làm tan rã hệ thống phòng thủ của quân Thanh. Tôn Sĩ Nghị phải rút chạy, còn lực lượng Tây Sơn tiến vào Thăng Long.

Chiến thắng mùa xuân năm 1789 trở thành một trong những chiến công nổi bật nhất của phong trào Tây Sơn. Tên tuổi Quang Trung – Nguyễn Huệ được ghi nhớ như vị hoàng đế trực tiếp chỉ huy cuộc phản công, nhưng thành công ấy cũng có sự đóng góp của nhiều tướng lĩnh và mưu sĩ.

Trong số đó, Ngô Văn Sở giữ một vị trí đáng chú ý. Việc tổ chức rút quân và bảo toàn lực lượng tại Bắc Hà đã góp phần giúp Tây Sơn tránh được một cuộc đối đầu bất lợi trước khi đại quân Quang Trung tiến ra.

Sau chiến thắng Kỷ Dậu, Ngô Văn Sở tiếp tục phục vụ chính quyền Tây Sơn. Tuy nhiên, tình hình chính trị của triều đại này dần trở nên phức tạp, đặc biệt sau khi vua Quang Trung qua đời năm 1792.

Sự mất mát của người lãnh đạo có năng lực quân sự và chính trị nổi bật khiến Tây Sơn đối diện với nhiều khó khăn. Những mâu thuẫn nội bộ, sự thay đổi trong bộ máy quyền lực và cuộc chiến với lực lượng Nguyễn Ánh từng bước làm suy yếu triều đại.

Ngô Văn Sở về sau bị cuốn vào những biến động chính trị trong nội bộ Tây Sơn. Các ghi chép về giai đoạn cuối cuộc đời ông không hoàn toàn thống nhất ở mọi chi tiết, nhưng nhìn chung đều cho thấy ông không tránh khỏi những cuộc tranh chấp quyền lực khi triều đại suy yếu.

Trong lịch sử quân sự, những chiến thắng thường được ghi nhớ qua các cuộc tiến công quyết định. Tuy nhiên, việc biết rút lui đúng thời điểm cũng có thể mang ý nghĩa chiến lược không kém. Cuộc rút quân từ Thăng Long về Tam Điệp – Biện Sơn cuối năm 1788 là một trường hợp tiêu biểu.

Đối với Ngô Văn Sở, quyết định ấy gắn với trách nhiệm của người chỉ huy trong một tình thế đặc biệt khó khăn. Việc giữ quân, duy trì đội ngũ và chờ thời cơ phản công đã góp phần tạo nên những điều kiện thuận lợi cho chiến dịch mùa xuân năm 1789.

“Cuộc lui quân giữ lại cơ hội chiến thắng Kỷ Dậu” là câu chuyện về Ngô Văn Sở, vị tướng Tây Sơn đã góp phần bảo toàn lực lượng trước cuộc tiến công của quân Thanh cuối năm 1788. Từ quyết định rút quân về Tam Điệp – Biện Sơn đến cuộc hội quân với Quang Trung, vai trò của ông gắn liền với một bước chuẩn bị quan trọng cho chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa. Lịch sử vì thế không chỉ ghi nhận những người trực tiếp tiến công giành thắng lợi, mà còn có những người đã góp phần giữ lại lực lượng và thời cơ để chiến thắng ấy trở thành hiện thực.