cuộc sống thời chiến

Gió núi thổi hun hút qua những vách đá xám, sương phủ trắng lối mòn dẫn lên đỉnh núi. Người già trong bản vẫn gọi quãng năm tháng ấy là “thời chiến” – khi đất trời rực lên bởi bom đạn, nhưng lòng người lại sáng như ngọn lửa giữa đêm đông.

Ngày ấy, bản nhỏ nép mình bên dãy núi đá của vùng cao Tây Bắc. Mỗi sớm, tiếng gà gáy lẫn trong tiếng suối chảy, trẻ con địu em theo mẹ lên nương. Cuộc sống vốn bình yên như khói bếp bay là là trên mái nhà gỗ. Nhưng rồi chiến tranh lan tới.

Máy bay gầm rú trên bầu trời. Những vệt khói đen xé ngang tầng mây trắng. Đất rung lên từng hồi. Người trong bản khi ấy chưa từng thấy thứ gì dữ dội đến thế. Các cụ bảo nhau: “Giặc đến rồi.”

Từ đó, trai tráng trong bản lên đường. Có người khoác ba lô đi bộ đội, có người ở lại làm dân công, gùi gạo, tải đạn vượt núi băng rừng. Con đường mòn xuyên qua rừng già trở thành huyết mạch. Ban ngày sương che kín lối đi, ban đêm ánh lửa bập bùng soi từng bước chân.

Có một chàng trai tên Sử. Mới mười chín tuổi, vai còn chưa rộng hết mà đã tình nguyện dẫn đường cho bộ đội. sử thuộc từng khe đá, từng gốc cây. Đêm đêm, cậu men theo vách núi, đưa các anh bộ đội băng qua những đoạn đường nguy hiểm. Có lần bom nổ phía sau lưng, đất đá văng tung tóe, sừ vẫn cắn răng dẫn đoàn đi tiếp. Cậu bảo: “Còn đường là còn đi.”

Trong bản, phụ nữ và người già cũng không ngồi yên. Họ đào hầm trú ẩn, giấu thóc giống, giữ trâu bò. Những chiếc váy thêu hoa rực rỡ vẫn xuất hiện trong đêm lửa đỏ – không phải để hội xuân, mà để gùi lương thực ra tiền tuyến. Những bông hoa trên váy như nhắc nhở rằng dù khói lửa phủ kín núi rừng, bản làng vẫn giữ sắc màu của mình.

Có một đêm, bom dội xuống sườn núi, lửa cháy đỏ cả một khoảng rừng. Người trong bản kéo nhau đi cứu lúa, cứu nhà. Trong ánh lửa rực trời, già làng đứng giữa sân, giọng run nhưng dứt khoát: “Nhà cháy thì dựng lại. Người còn thì bản còn.”

Câu nói ấy truyền đi như lời thề.

Nhiều người đã không trở về. Trên vách đá đầu bản, bà con khắc tên họ vào một tấm gỗ lớn. Mỗi dịp đầu xuân, khói hương bay nghi ngút. Trẻ con được dạy phải nhớ: những ngày yên bình hôm nay đổi bằng mồ hôi, máu và nước mắt của cha anh.

Rồi chiến tranh qua đi. Núi lại xanh. Suối lại trong. Con đường mòn ngày nào nay đã rộng hơn, có tiếng xe máy thay cho tiếng bước chân gùi gạo. Nhưng mỗi khi chiều xuống, lửa bếp bập bùng, người già lại kể chuyện “thời chiến”.

Họ kể không phải để nhắc lại đau thương, mà để giữ lửa trong tim con cháu – ngọn lửa của lòng dũng cảm, của tình bản làng, của niềm tin vào ngày mai.

Và giữa làn khói mỏng bay lên từ mái nhà sàn, dường như vẫn còn đó bóng dáng của những người năm xưa – lặng lẽ, bền bỉ như núi đá, rực rỡ như những bông hoa nở giữa lửa đỏ chiến tranh.