Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 (sưu tầm)
Cuộc tiến công chiến lược năm 1972 (sưu tầm)
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 21 năm gian khổ của dân tộc ta, năm 1972 có vị trí đặc biệt quan trọng, tạo ra bước ngoặt lớn của chiến tranh với những thắng lợi có tính quyết định trên cả hai miền Nam-Bắc, cả đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao.
Trên chiến trường Đông Dương, một mặt, đế quốc Mỹ tiếp tục thực hiện Học thuyết quân sự Níchxơn, đẩy mạnh Việt Nam hóa, Lào hóa, Khmer hóa chiến tranh, rút dần quân chiến đấu Mỹ và quân các nước đồng minh Mỹ về nước, đồng thời ồ ạt tăng cường cho quân đội và chính quyền Sài Gòn cả vũ khí, trang bị, huấn luyện và viện trợ mọi mặt để chế độ Thiệu đứng vững. Nội bộ giới cầm quyền cũng như giữa chính quyền và nhân dân Mỹ chia rẽ nghiêm trọng trước thềm cuộc bầu cử tổng thống vào năm 1972. Song chính quyền Mỹ vẫn cố gắng tìm kiếm thắng lợi quân sự nhằm giành ưu thế về ngoại giao để kết thúc chiến tranh theo điều kiện của Mỹ.
Phía cách mạng, những thắng lợi của cách mạng ba nước Đông Dương những năm 1970-1971 đã tạo cho cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân và dân ta một tình thế thuận lợi mới. Chúng ta có điều kiện kết hợp chặt chẽ đấu tranh quân sự, chính trị, ngoại giao, tiếp tục phát huy quyền chủ động tiến công giành thắng lợi mới có ý nghĩa chiến lược lớn hơn trong năm 1972.
Nhạy bén trước tình hình mới trong thời điểm mới, từ tháng 8 năm 1971, Bộ Chính trị ra Nghị quyết mở cuộc tiến công chiến lược năm 1972, trên các hướng miền Đông Nam Bộ, Trị - Thiên, Tây Nguyên nhằm tiêu diệt lớn quân địch, mở rộng vùng giải phóng, buộc Mỹ phải chấm dứt chiến tranh bằng thương lượng trên thế thua; đồng thời chuẩn bị sẵn sàng, kiên trì và đẩy mạnh cuộc chiến đấu trong trường hợp cuộc chiến tranh còn kéo dài. Lúc đầu, miền Đông Nam Bộ được xác định là hướng tiến công chủ yếu.
Tuy nhiên, theo dõi sát sự biến chuyển của tình hình, vai trò của từng hướng chiến trường, thế bố trí chiến lược giữa ta và địch, Quân ủy Trung ương đã đề xuất điều chỉnh hướng tiến công chủ yếu là Trị - Thiên, các hướng phối hợp quan trọng là Đông Nam Bộ, Tây Nguyên. Điều chỉnh này được Bộ Chính trị đồng ý ngày 23 tháng 3 năm 1972. Quân ủy Trung ương và Bộ Tổng tư lệnh giao cho Quân ủy Miền, Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam sử dụng các đơn vị chủ lực tại chỗ và lực lượng được tăng cường mở các chiến dịch tiến công trên hướng Trị - Thiên, Đông Nam Bộ, Tây Nguyên nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, giải phóng những địa bàn có ý nghĩa chiến lược, hỗ trợ cho nhân dân sống ở nông thôn nổi dậy, chống phá bình định, giành quyền làm chủ ở cơ sở.
Chiến trường Trị - Thiên - Huế năm 1972 ác liệt. Ảnh: TTXVN
Ngày 30 tháng 3 năm 1972, cuộc tiến công chiến lược của ta trên toàn miền Nam bắt đầu. Các đơn vị ta đã đồng loạt mở cuộc tiến công vào tuyến phòng thủ Đường 9 - Quảng Trị, Kon Tum (Tây Nguyên) và miền Đông Nam Bộ kết hợp với các chiến dịch tiến công tổng hợp ở Đồng bằng sông Cửu Long và Khu 5. Bắt đầu với ba chiến dịch tiến công tương đương cấp quân đoàn cùng một lúc đột phá mãnh liệt vào tuyến phòng thủ vòng ngoài của địch trên ba hướng chiến lược, Cuộc tiến công chiến lược của ta khiến địch hoàn toàn bất ngờ về thời gian, hướng chủ yếu, quy mô, cường độ và bị động, lúng túng đối phó.
Sơ đồ chiến dịch tiến công Quảng Trị - Thừa Thiên (30/3-27/6/1972).
Trên hướng Trị -Thiên, hướng chủ yếu của cuộc tiến công chiến lược, với Chiến dịch tiến công Trị Thiên, quân ta mở cuộc tiến công và lần lượt tiêu diệt các căn cứ, vị trí Động Toàn, Ba Hồ, Cồn Tiên, Dốc Miếu, Quán Ngang, Đầu Mầu, Điểm cao 241… phá vỡ tuyến phòng thủ Đường 9 - bắc Quảng Trị.
Sau 6 ngày chiến đấu mãnh liệt, ta kết thúc đợt 1 chiến dịch. Đợt 2 tiếp tục từ ngày 14 đến ngày 26 tháng 4, quân ta dồn dập pháo kích, tiến công và làm chủ các vị trí, địa bàn Đông Hà, Ái Tử, Lai Phước, La Vang, vây ép địch ở thị xã Quảng Trị, buộc chúng phải rút chạy. Ngày 2 tháng 5 năm 1972, ta giải phóng hoàn toàn tỉnh Quảng Trị - tỉnh đầu tiên ở miền Nam được giải phóng. Sau thắng lợi quan trọng này, Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương chủ trương nhân lúc địch đang hoang mang, rối loạn, tập trung lực lượng phát triển tiến công kết hợp với nổi dậy của quần chúng, tiêu diệt địch, giải phóng tỉnh Thừa Thiên, kể cả thành phố Huế.
Trang nhất của báo Quân đội Nhân dân số ra ngày 2/4/1972 với những hình ảnh rõ nét và mới nhất về cuộc chiến đang diễn ra ác liệt tại Quảng Trị.
Sau những thất bại liên tiếp trên chiến trường Trị Thiên, đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn vội điều động lực lượng lớn cùng vũ khí, trang bị tăng cường bảo vệ Huế, Đà Nẵng và tái chiếm Quảng Trị. Về phía ta, sau hai đợt chiến đấu liên tục hết sức ác liệt, tuy giành được thắng lợi lớn nhưng lực lượng chiến đấu cũng bị tiêu hao, mỏi mệt; vũ khí, đạn dược chưa kịp bổ sung. Do đó, đợt tiến công thứ 3 vào phòng tuyến sông Mỹ Chánh từ ngày 20 đến ngày 26 tháng 6 không đạt kết quả, lực lượng bị tổn thất thêm. Đêm 27 tháng 6 năm 1972, Bộ Tư lệnh Chiến dịch Trị - Thiên quyết định ngừng tiến công, chuyển phương thức tác chiến mới nhằm giữ vững vùng giải phóng. Với chiến dịch Trị Thiên, đây là lần đầu tiên trên chiến trường miền Nam, ta tiến hành thắng lợi một chiến dịch tiến công binh chủng hợp thành quy mô lớn, tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực và phương tiện chiến tranh của địch; giải phóng hoàn toàn một tỉnh. Từ ngày 28 tháng 6, dưới sự yểm trợ tối đa của máy bay ném bom và pháo các loại trong đất liền và từ tàu chiến ngoài biển, quân đội Sài Gòn tập trung lực lượng phản kích tái chiếm Quảng Trị. Chiến dịch phòng ngự Quảng Trị của các lực lượng ta diễn ra từ ngày 28 tháng 6 năm 1972 đến ngày 31 tháng 1 năm 1973. Trong đó, cuộc chiến đấu ác liệt của các đơn vị bảo vệ Thành cổ Quảng Trị đã diễn ra trong 81 ngày đêm (từ ngày 28 tháng 6 đến ngày 16 tháng 9 năm 1972) dưới mưa bom, bão đạn của địch, trở thành bản hùng ca của ý chí quyết tâm và lòng quả cảm của quân và dân ta.
“Nụ cười chiến thắng” dưới chân Thành cổ Quảng Trị - một trong những bức ảnh nổi tiếng của Phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính.
