Cuộc trở về của những kỷ vật thời chiến
Ngày 10/7, tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III (Hà Nội), diễn ra sự kiện đặc biệt ý nghĩa: Lễ trao trả “Hồ sơ chứng tích chiến tranh”, nhân kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Hoa Kỳ. Đây là những tài liệu do quân đội Mỹ thu giữ trên chiến trường Việt Nam từ hơn 50 năm trước.
“Ngày hôm qua chúng ta ở hai bên chiến tuyến...”
Trong khuôn khổ sự kiện, ban tổ chức trao 22 bộ hồ sơ cho các gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh; bàn giao hơn 200 bộ hồ sơ khác cho Trung tâm Lưu trữ quốc gia III để quản lý và tiếp tục trao lại gia đình. Là chứng tích chiến tranh, những hồ sơ trở về không chỉ kết nối quá khứ với hiện tại, mà còn là nhịp cầu hòa giải, hàn gắn giữa hai dân tộc từng là cựu thù.
Dẫn đầu đoàn trao trả là cựu binh Mỹ, Tiến sĩ Ronald Milam - Giám đốc Viện Hòa bình và Xung đột cùng Tiến sĩ Steve Maxner - Giám đốc Trung tâm Việt Nam (Đại học Công nghệ Texas, Hoa Kỳ). Đồng hành cùng họ là các sinh viên Đại học Công nghệ Texas, những người chưa từng biết đến chiến tranh nhưng đang góp sức chữa lành vết thương.
Tiến sĩ Ronald Milam từng là sĩ quan điều hành và huấn luyện thuộc Lữ đoàn 1, Sư đoàn Không vận 82 Hoa Kỳ, tham chiến tại Việt Nam từ năm 1968 đến 1974. Ông chia sẻ: “Ngày hôm qua chúng ta ở hai bên chiến tuyến, nhưng hôm nay chúng ta có thể ngồi lại cùng nhau, kể cho nhau nghe những câu chuyện thời chiến và tưởng nhớ những người lính đã hy sinh”.
Những ký ức không ngủ quên
Thiếu tướng Trịnh Xuân Chuyền, nguyên Chính ủy Binh chủng Đặc công, cùng các cựu chiến binh Tiểu đoàn 3, Đoàn 95A, lặng người khi cầm bản in những trang tài liệu từng theo đồng đội ra trận. Thân nhân các liệt sĩ: Phạm Thiết Kế, Nguyễn Thanh Lan, Vũ Trung Cánh, Trần Kim Thoa cũng có mặt trong buổi lễ để đón nhận phần kỷ vật của người thân. Trận chiến ác liệt kéo dài từ ngày 3-6/3/1970, tại khu vực xã Kiên Bình (Kiên Lương, Kiên Giang), khi Tiểu đoàn 3 đặc công và Đại đội 5 súng máy 12 ly 7 (Đoàn 95A) bị lực lượng biệt kích ngụy, có không quân Mỹ yểm trợ, tổ chức chặn đánh khi đơn vị đang trên đường đi làm nhiệm vụ. Chính trị viên Phạm Thiết Kế, Tiểu đoàn trưởng Nguyễn Thanh Lan cùng nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Sau hơn 55 năm, những tài liệu như: Giấy khen, danh sách đơn vị, quyết định kết nạp Đảng trở về, ghi đầy đủ tên tuổi, quê quán các liệt sĩ. Những dòng chữ viết giữa chiến trường giờ thành chứng tích, góp phần phục dựng lịch sử trận đánh và xác định tên cho người nằm xuống.
Cựu chiến binh Nguyễn Thế Sang (Tiểu đoàn 7, Đoàn 95A) không ngờ rằng tên mình lại nằm trong tài liệu bị thu giữ ngày 25/4/1971 và được cất giữ suốt hơn 50 năm ở tận bán cầu bên kia. Khi biết tin, nhiều đêm ông thao thức không ngủ, vừa vui mừng, vừa nhớ thương đồng đội. Cuộc trùng phùng giữa người sống và người đã khuất qua những trang ký ức trở về là khoảnh khắc thiêng liêng và xúc động không chỉ với người trong cuộc mà cả những người chứng kiến.
Trong số tài liệu trao trả, đáng chú ý là cuốn sổ tay của Chính trị viên Lê Thanh Hải (Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308), bị thu giữ ngày 25/5/1972. Cuốn sổ ghi danh sách 112 cán bộ, chiến sĩ với đầy đủ thông tin về cấp bậc, quê quán, tình trạng sức khỏe, trình độ văn hóa, quá trình công tác, tên cha mẹ, vợ con. Hầu hết họ tham gia trận đánh ở Câu Nhi (Quảng Trị) ngày 26/5/1972 và hy sinh. Tài liệu này là nguồn mở ra cơ hội tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt các liệt sĩ.
