Cuộc trường chinh “có một không hai”

Vĩ tuyến 17, bờ Hiền Lương, sông Bến Hải – những địa danh của vùng đất Vĩnh Linh anh hùng theo năm tháng chiến tranh đã đi vào lịch sử. Cũng tại tọa độ từng bị giày xéo bởi bom đạn tàn khốc này, một chiến dịch sơ tán diễn ra cách đây gần 6 thập kỷ đã mở ra cơ hội sống sót của hơn 3 vạn học sinh. Để hôm nay, khi nhìn lại, ai nấy đều rưng rưng niềm xúc động về một thời bi thương nhưng rất đỗi hào hùng.

Đầu năm 1965, không quân Mỹ bắt đầu oanh tạc khi trút những trận bom tàn khốc xuống Vĩnh Linh. Từ một vùng quê yên ả, xóm làng bỗng chốc lâm cảnh xác xơ, hàng nghìn đồng bào oằn mình giành giật mạng sống từng giây từng phút dưới mưa bom bão đạn.

Và để bảo toàn tính mạng, quân và dân Vĩnh Linh đã đào hàng trăm địa đạo, dựng hầm tránh trú xuyên sâu vào lòng đất. Ấy nhưng, hàng vạn con em đang ở tuổi ăn tuổi lớn của vùng đất lửa không thể ngày qua ngày theo chân cha anh xuống ẩn nấp trong các căn hầm với không gian chật chội. Trước tình hình đầy cam go với sứ mệnh bảo toàn tính mạng cho các mầm non tương lai của đất nước, Trung ương Đảng quyết định sơ tán hơn 3 vạn thiếu nhi Vĩnh Linh ra các tỉnh miền Bắc.

Từ tháng 8/1966 đến cuối năm 1967, hơn 3 vạn học sinh Vĩnh Linh và các vùng Gio Linh, Cam Lộ đang sơ tán tại Vĩnh Linh được đưa ra các tỉnh miền Bắc, về sống nhờ trong các hộ gia đình. Các em được đến trường, học hành cho đến năm 1973, khi Quảng Trị hoàn toàn giải phóng mới về lại quê hương.

Hành trình sơ tán diễn ra trong muôn vàn gian khó, thử thách ý chí của cả thầy trò lẫn lực lượng hộ tống. Học sinh được sắp xếp theo từng nhóm tuổi, nhưng chỉ một số đoạn đường có xe trung chuyển, còn lại nhiều em phải đi bộ hàng trăm cây số.

Nhiều em còn quá nhỏ để rời xa vòng tay cha mẹ, trong khi gia đình cũng chẳng nỡ rời con thơ. Nhưng trước hiểm nguy của chiến tranh, họ buộc phải gạt nước mắt, chấp nhận chia xa để bảo vệ tương lai cho con cái. Dù đau đớn, ai cũng hiểu rằng nếu ở lại, cả gia đình có thể đối mặt với cái chết. Đó là những cuộc chia tay nghẹn ngào giữa thời khắc sinh tử.