Cuộc trường chinh K8 thần tốc
Giữa khói lửa chiến tranh, để bảo toàn tính mạng cho hơn 3 vạn học sinh, cuộc trường chinh K8 thần tốc trở thành mốc son chói lọi với sứ mệnh giữ giống nòi mai sau. Vĩ tuyến 17, bờ Hiền Lương, sông Bến Hải – những địa danh của vùng đất Vĩnh Linh anh hùng theo năm tháng chiến tranh đã đi vào lịch sử. Cũng tại tọa độ từng bị giày xéo bởi bom đạn tàn khốc này, một chiến dịch sơ tán diễn ra cách đây gần 6 thập kỷ đã mở ra cơ hội sống sót của hơn 3 vạn học sinh. Để hôm nay, khi nhìn lại, ai nấy đều
iệp định Giơ-ne-vơ được ký kết (năm 1954), vĩ tuyến 17 trở thành giới tuyến quân sự tạm thời. Song, với dã tâm âm mưu xâm lược, đế quốc Mỹ đã biến sông Bến Hải (huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị) thành cột mốc chia cắt dải đất hình chữ S.
Đầu năm 1965, không quân Mỹ bắt đầu oanh tạc khi trút những trận bom tàn khốc xuống Vĩnh Linh. Từ một vùng quê yên ả, xóm làng bỗng chốc lâm cảnh xác xơ, hàng nghìn đồng bào oằn mình giành giật mạng sống từng giây từng phút dưới mưa bom bão đạn.
Và để bảo toàn tính mạng, quân và dân Vĩnh Linh đã đào hàng trăm địa đạo, dựng hầm tránh trú xuyên sâu vào lòng đất. Ấy nhưng, hàng vạn con em đang ở tuổi ăn tuổi lớn của vùng đất lửa không thể ngày qua ngày theo chân cha anh xuống ẩn nấp trong các căn hầm với không gian chật chội. Trước tình hình đầy cam go với sứ mệnh bảo toàn tính mạng cho các mầm non tương lai của đất nước, Trung ương Đảng quyết định sơ tán hơn 3 vạn thiếu nhi Vĩnh Linh ra các tỉnh miền Bắc.
Lúc bấy giờ, Trung ương đã lập ra một ban chuyên trách về chiến dịch gọi là Ban K8 do Bộ trưởng Phủ Thủ tướng Trần Hữu Dực làm trưởng ban, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Lê Tất Đắc đặc trách chiến dịch. Trên hành trình của cuộc di dân này, tại các tỉnh từ Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa, Nam Hà, Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình... đều có ban chuyên trách riêng để tiếp nhận, giúp đỡ các em.
Từ tháng 8/1966 đến cuối năm 1967, hơn 3 vạn học sinh Vĩnh Linh và các vùng Gio Linh, Cam Lộ đang sơ tán tại Vĩnh Linh được đưa ra các tỉnh miền Bắc, về sống nhờ trong các hộ gia đình. Các em được đến trường, học hành cho đến năm 1973, khi Quảng Trị hoàn toàn giải phóng mới về lại quê hương.
Năm nay đã ngoài tuổi bát thập cổ lai hy, song khi nhắc về cuộc trường chinh K8 – mốc son chói lọi của quân và dân ta, ông Dương Ngọc Trai (SN 1943, một người con của quê hương Vĩnh Linh) vẫn có thể kể vanh vách. Với ông, câu chuyện đi vào lịch sử như mới diễn ra ngày hôm qua.
Trong tâm trí ông Trai, những ngày tháng gian lao nhưng đầy khí phách ấy không hề phai nhạt theo thời gian. Nhắc đến K8, ông có thể kể chi tiết từng sự kiện, từng chặng đường mà đồng đội và bản thân đã đi qua. Đó không chỉ là ký ức cá nhân, mà còn là câu chuyện chung của cả một thế hệ sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Với giọng kể trầm ấm và đôi mắt ánh lên niềm tự hào, ông như làm sống lại ngày tháng lịch sử. Những trải nghiệm ấy không chỉ là bài học về lòng yêu nước, mà còn là nguồn động viên để thế hệ trẻ hôm nay thêm trân trọng quá khứ, tiếp bước cha anh dựng xây quê hương.
Ông Dương Ngọc Trai nhớ như in, buổi sáng tháng 6/1966, ông đến Ty Giáo dục Vĩnh Linh, lúc đó đặt tại chiếc lán hầm ở thôn Đặng Xá, xã Vĩnh Lâm. Tại đây, ông được giao nhiệm vụ tham gia đội liên ngành thực hiện chiến dịch K8 – một nhiệm vụ hết sức tối mật, không được lộ ra ngoài. Dù không biết trước thử thách đang chờ đợi, ông vẫn sẵn sàng nhận lệnh, ý thức rõ trách nhiệm của mình đối với đất nước.
Những ngày sau đó, ông cùng đồng đội bước vào một hành trình đầy gian nan nhưng rất đỗi tự hào. Mang mật danh trạm 31B, Đội công tác liên ngành trạm K8 Vĩnh Linh được giao nhiệm vụ quan trọng là tổ chức và triển khai kế hoạch sơ tán học sinh trên tuyến đường từ Vĩnh Linh đến Võ Xá (xã Võ Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình).
