“Cuộc viễn du” khẳng định tinh thần Việt Nam bất khuất

Hành trình bay vào vũ trụ 45 năm trước vẫn luôn in đậm trong tâm trí Anh hùng lực lượng Vũ trang Nhân dân, Trung tướng phi công Phạm Tuân.

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, Trung tướng Phạm Tuân kể, chuyến bay diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi nước ta mới giải phóng. Quân và dân cả nước đang căng mình khắc phục các hậu quả sau chiến tranh, chiến đấu bảo vệ biên giới Tổ quốc. Nền khoa học vũ trụ của Việt Nam thời điểm đó gần như con số 0.

“Năm 1979, Việt Nam nhận được lời mời từ Liên Xô tham gia chương trình vũ trụ quốc tế Interkosmo. Tình hình tuy khó khăn song Đảng, Nhà nước quyết tâm gửi người tham dự chương trình để thể hiện tinh thần của Việt Nam, không chỉ anh dũng chiến đấu, đánh giặc giữ nước, giải phóng dân tộc mà còn có khả năng cùng với các nước xã hội chủ nghĩa bước vào những đỉnh cao của khoa học công nghệ đó là khoa học vũ trụ”, Trung tướng Phạm Tuân nhớ lại.Theo Trung tướng Phạm Tuân, chương trình Interkosmo thể hiện tình đoàn kết hữu nghị sâu sắc giữa các nước xã hội chủ nghĩa, trong đó với Việt Nam – Liên Xô tình đoàn kết có “từ trên mặt đất, mặt biển, bầu trời và cả trên vũ trụ”. Liên Xô mong muốn tạo điều kiện để Việt Nam tiếp cận dần với khoa học hiện đại.

Nhớ lại khoảnh khắc xuất phát, ông kể mình có cảm giác hào hứng, phấn khởi nhiều hơn là lo lắng. “Lúc ấy, tôi thấy tâm lý khá thoải mái, chỉ nghĩ rằng mình sắp được trải qua một chuyến viễn du đặc biệt. Tôi rất tin rằng con tàu sẽ đi đến nơi về đến chốn”, ông nói.

Theo Trung tướng Phạm Tuân, trong thời gian ở vũ trụ, ngoài thực hiện các hoạt động thí nghiệm vật lý, sinh học, y học… ông cùng những người đồng hành đã chụp ảnh, quay phim và gửi lời chào mừng tới lãnh đạo Đảng, Nhà nước, nhân dân Việt Nam và Liên Xô .

Khi con tàu bay gần tới lãnh thổ Việt Nam, 3 phi công người Nga tìm cho Phạm Tuân một cửa sổ thuận lợi nhất để ông ngắm được Thủ đô, đất nước Việt Nam.

Con tàu bay từ phía Ấn Độ Dương qua phía Nam Thái Lan tiến về phía Bắc Việt Nam. Trời có mây loáng thoáng, tuy nhiên Phạm Tuân vẫn định vị được vị trí của đất nước mình.Bờ biển Việt Nam hiện lên. Biển phía trước nhấp nhô những hòn đảo của Vịnh Hạ Long... Phạm Tuân hồi hộp đến nghẹt thở và nói: "Kính thưa các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước! Kính thưa toàn thể nhân dân! Đội bay vũ trụ Việt - Xô đang bay qua bầu trời của Việt Nam.

Tôi nhìn thấy Tổ quốc ta đẹp vô cùng. Từ vũ trụ, tôi cảm ơn Đảng, nhân dân đã chắp cánh cho chúng tôi bay. Chúc lãnh đạo và nhân dân xây dựng đất nước phồn vinh - hòa bình - hạnh phúc! Chúc tình hữu nghị 2 nước ngày càng bền chặt! Chúng tôi hứa sẽ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao!".Là phi công đầu tiên bắn rơi pháo đài bay B52, nhiều lần tham gia chiến đấu trên bầu trời để tiêu diệt kẻ thù song cảm giác bay lần này của Phạm Tuân thật khác. Quê hương đất nước đã “nâng cánh” để ông thực hiện một nhiệm vụ vinh dự hiếm người có được.

Ngày thứ ba của chuyến du hành, các phi công tổ chức cuộc họp báo truyền hình đầu tiên từ vũ trụ với các nhà báo tại Trung tâm điều khiển.

Trung tướng Phạm Tuân cùng những người đồng hành giải đáp các câu hỏi của phóng viên, chia sẻ về tình trạng không trọng lượng khi 4 phi công vũ trụ hoạt động, cũng như cập nhật hình ảnh một số vật bay lơ lửng trong khoang tàu cho mọi người hiểu hơn về trạng thái không trọng lượng trong vũ trụ.

Cũng trong ngày này, 4 phi công đem các kỷ vật mang lên từ mặt đất để làm các "thủ tục" chứng nhận ở trong vũ trụ. Với Phạm Tuân, trước hết là việc đóng các con dấu lên cờ Tổ quốc, lên ảnh Bác Hồ và ảnh Tổng Bí thư Lê Duẩn, lên Tuyên ngôn độc lập, Di chúc của Bác, báo Nhân dân, hộp đất Ba Đình... Ngoài ra, mỗi cá nhân còn mang những kỷ vật của mình ra ngắm nghía rồi cũng đóng các dấu lên ảnh gia đình, vợ con, tem thư....

“Tất cả để xác định các kỷ vật đã có mặt trong vũ trụ. Đặc biệt cờ Tổ quốc Việt Nam đã bay trong vũ trụ - chúng ta có thể khẳng định, Việt Nam là một quốc gia độc lập, tự do, có truyền thống yêu nước nồng nàn, với sự mở đường của lãnh tụ thiên tài, chúng ta đã giành thắng lợi, sánh vai cùng cường quốc năm châu tiến vào chinh phục đỉnh cao của khoa học công nghệ vũ trụ.

Mọi người đều vui vẻ, đều cảm động. Tôi thấy rất tự hào khi đất nước, nhân dân có thể nghe thấy giọng nói của người Việt Nam từ vũ trụ”, Trung tướng Phạm Tuân chia sẻ.

Các hiện vật thiêng liêng này hiện vẫn được lưu giữ trong các bảo tàng như một biểu trưng cho cột mốc lịch sử, đặt chân vào vũ trụ của người Việt.Trung tướng Phạm Tuân được mệnh danh là “Gagarin của châu Á” (Gagarin là nhà du hành vũ trụ đầu tiên của Liên Xô và của trái đất bay vào không gian). Ông chia sẻ, để đặt chân vào vũ trụ, ông phải trải qua quá trình huấn luyện dài ngày với rất nhiều quy trình khắt khe.

Trung tướng Phạm Tuân kể, đầu năm 1979, phía Việt Nam cử ông và phi công Bùi Thanh Liêm – 2 phi công từng điều khiển máy bay MIG-21, từng tham gia chiến đấu trong cuộc chiến chống không quân Mỹ đánh phá miền Bắc Việt Nam, đều đã lập chiến công trong chiến đấu đi huấn luyện.

Hai phi công của Việt Nam tuy đến Nga sau nhiều phi công nước bạn nhưng lại bắt nhịp khá nhanh, nỗ lực tập luyện đạt thành tích cao nhất trên mọi mặt. Riêng mình, Trung tướng Phạm Tuân thấy rất tự tin vì sức khỏe ổn định, có nhiều kinh nghiệm rèn luyện trong chiến đấu. Trong quá trình huấn luyện, đơn vị bay không kiểm soát ăn uống nhưng hàng tuần đều tiến hành kiểm tra các chỉ số sức khỏe đầu tuần.“Trước khi có quyết định của Hội đồng Quốc gia, chúng tôi không hề biết ai sẽ là người bay chính thức. Cả hai đều phải trải qua quá trình huấn luyện, kiểm tra như nhau, chỉ đến ngày cuối trước khi bay, hội đồng mới thông báo ai là người được chọn”, ông kể.

Buổi sáng ngày bay chính thức, Trung tướng Phạm Tuân có cuộc trò chuyện đặc biệt với Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ông kể, lúc ấy, ông đã hoàn thiện các công tác vô trùng cơ thể và ở khu phòng kính cách biệt. Từ trong phòng kính, ông thấy phái đoàn của Việt Nam gồm Đại tướng Võ Nguyên Giáp, đồng chí Xuân Thủy, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Vũ Xuân Chiêm… xuất hiện ngoài cửa kính.

“Đại tướng tươi cười ngắm nhìn chúng tôi, tay cầm micro giao nhiệm vụ và chúc mừng đội bay. Để kỷ niệm giây phút lịch sử, tôi đã tháo chiếc gương đeo trên tay áo bên trái để tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp”, Trung tướng Phạm Tuân xúc động nhớ lại.

Khi bay vào không gian, Trung tướng Phạm Tuân mất nhiều tiếng để làm quen với trạng thái không trọng lực. Những giờ đầu là cảm giác dồn máu lên thân trên, nhất là đầu và mặt, các phủ tạng cũng như dồn lên trên.

Cuối ngày đầu, ông cảm thấy mệt mỏi, khả năng cơ động giảm đi, cơ quan vị giác kém, phản xạ chậm hơn và ăn không có cảm giác ngon miệng. Tình trạng này kéo dài một ngày, đến ngày thứ hai, sau giấc ngủ, ông lấy lại cảm giác bình thường “như ở mặt đất”.