CUỐN LƯU BÚT CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔNG KỊP TRỞ VỀ

Trong những vật còn được đồng đội giữ lại sau chiến tranh có một cuốn sổ lưu bút của các nữ thanh niên xung phong Đồng Lộc. Báo Tuổi Trẻ năm 2005 giới thiệu cuốn sổ do Nguyễn Thị Hường, người từng ở Tiểu đội 4, lưu giữ. Trong đó có nét chữ của Hồ Thị Cúc cùng những người bạn đã hy sinh.

Cuốn lưu bút cho thấy giữa chiến trường, các cô gái vẫn dành chỗ cho những điều không nằm trong bản phân công nhiệm vụ. Họ viết để nhớ nhau, để ghi lại cảm xúc và những mong ước của tuổi trẻ. Trong một đơn vị thường xuyên đối mặt với nguy hiểm, trang giấy có thể trở thành nơi cất giữ những lời khó nói trong giờ làm việc.

Đối với Cúc, người đã trải qua nhiều mất mát gia đình từ nhỏ, việc có những người bạn cùng sống, cùng đi làm là một phần đáng quý của đời sống. Nhưng tư liệu hiện công khai không đủ để khôi phục toàn bộ nội dung những dòng chữ chị viết. Vì thế, câu chuyện này không đặt vào cuốn sổ một lời hẹn hay câu thơ chưa được xác minh.

Những trang lưu bút còn có giá trị bởi chúng giữ lại dấu vết đời thường của người đã khuất. Hồ sơ liệt sĩ thường ghi họ tên, quê quán, ngày hy sinh và đơn vị công tác. Cuốn sổ lại cho thấy họ từng cầm bút, có nét chữ riêng, từng nghĩ đến người bên cạnh và muốn giữ một kỷ niệm chung.

Khi chiến tranh đi qua, nhiều hiện vật dễ thất lạc vì nhà cửa thay đổi, người giữ chuyển nơi ở và giấy cũ dần hư hỏng. Việc Nguyễn Thị Hường giữ được cuốn sổ suốt nhiều thập niên khiến những dòng chữ của đồng đội còn có thể được nhìn thấy. Một trang giấy mỏng trở thành chứng tích của cuộc sống tập thể trước ngày 24/7/1968.

Trong ký ức công chúng, Hồ Thị Cúc thường được nhắc cùng hình ảnh chiếc cuốc và hố bom. Nhưng cuốn lưu bút nhắc rằng chị còn có một đời sống khác: đời sống của người trẻ biết viết, biết nhớ bạn và có những câu chuyện chưa kịp kể hết. Trước khi tiếng bom cuối cùng vang lên, Cúc đã để lại dấu vết của mình không chỉ trên con đường Đồng Lộc mà còn trên những trang giấy.