Cuốn nhật kí lịch sử và người anh hùng trầm lặng tại trường THPT Đơn Dương
Có những người ta gặp mỗi ngày nhưng lại chẳng bao giờ thực sự hiểu về họ. Họ như những dấu gạch nối lặng lẽ giữa quá khứ và hiện tại, đứng bên lề những ồn ào của tuổi trẻ chúng tôi. Tôi đã từng đi qua bác bảo vệ ở cổng trường THPT Đơn Dương với một tâm thế mặc nhiên: bác là người mở cổng, người nhắc nhở chúng tôi vào lớp đúng giờ, và là người giữ gìn trật tự cho những giờ ra chơi náo nhiệt. Trong thế giới ngập tràn ánh sáng mà tôi hăng say theo đuổi, bác hiện diện như một thói quen, một bóng hình cũ kỹ bên cạnh chiếc cổng sắt bạc màu.
Nhưng chiều nay, khi khoác lên mình màu áo xanh thanh niên để tham dự cuộc thi “Câu chuyện thời hoa lử”, tôi chợt thấy mình khựng lại trước một điều rất khác. Ánh mắt bác, khi nhìn vào sắc áo xanh tôi đang mặc, bỗng rực lên một tia sáng kỳ lạ – một thứ ánh sáng không thuộc về hiện tại. Và cũng chính khoảnh khắc ấy, tôi nhận ra: mình đã vô tình đi ngang qua một “lịch sử” mà không hề hay biết. Dưới lớp áo đồng phục giản dị kia là một trái tim đã từng đập loạn nhịp trong những trận đánh sinh tử, là một đôi vai đã từng gánh vác cả vận mệnh dân tộc trên con đường tiến về miền Nam 51 năm trước.
Tôi đã chọn ngồi xuống, không phải để phỏng vấn, mà để lắng nghe một “bản nguyên tác” về lòng yêu nước. Giữa không gian yên ắng của căn phòng nhỏ, câu chuyện về “thời hoa lửa” bắt đầu hiện hình qua lời kể của bác, đưa tôi trở về những ngày tháng 30/4/1975 rực lửa – nơi mà tuổi trẻ của bác đã hóa thân thành một phần ký ức của đại thắng dân tộc.
Căn phòng bảo vệ nhỏ nhắn tại trường THPT Đơn Dương chiều nay bỗng trở nên trang nghiêm lạ thường. Trước mặt tôi là bác Đặng Xuân Hùng, người đàn ông sinh ngày 10/8/1954 tại vùng đất nắng gió Diễn Châu, Nghệ An, bác lấy từ trong tủ ra một cuốn nhật kí cũ, màu nâu sần, chữ viết tay nắn nót. Bác bắt đầu lật mở từng trang nhật kí rực cháy, tôi ngồi đó, khoác trên mình màu áo xanh thanh niên, lồng ngực phập phồng sự ngưỡng mộ khi từng thước phim ký ức của một đời binh nghiệp bắt đầu được bác tái hiện qua giọng kể trầm ấm, đôi chỗ nghẹn lại vì xúc động.
Câu chuyện bắt đầu từ tháng 10/1972, khi chàng thanh niên Đặng Xuân Hùng vừa tròn 18 tuổi đã gác lại niềm riêng để nhập ngũ, đứng vào hàng ngũ của đơn vị C2D4E148F316. Tôi khẽ rùng mình khi nghe bác kể về những ngày huấn luyện gian khổ rồi hành quân sang Lào tham gia chiến dịch giải phóng. Nhưng có lẽ, bước ngoặt lớn nhất khiến tôi thực sự nghẹt thở là thời điểm tháng 10/1974, đơn vị của bác nhận lệnh thần tốc hành quân vào Nam. Bác kể, lúc đó trong lòng người lính chỉ có một ý chí duy nhất là giải phóng quê hương, không màng đến sống chết.
Tôi lặng người khi nghe bác hồi tưởng về chiến trường Tây Nguyên, rồi tiến về giải phóng Đồng Nai. Ánh mắt bác rực sáng nhưng cũng đầy ưu tư khi nhắc đến trận chiến ác liệt nhất tại Xuân Lộc. "Đó là cánh cửa thép, là nơi máu của đồng đội bác đã đổ xuống rất nhiều để chúng ta làm chủ hoàn toàn Đồng Nai" bác nói khẽ. Để rồi, vinh quang vỡ òa khi đơn vị hành quân vào giải phóng Sài Gòn đúng ngày 30/4/1975. Nghe đến đây, tôi cảm thấy tim mình đập nhanh hơn, một niềm tự hào khó tả dâng lên khi được đối thoại trực tiếp với một chứng nhân đã có mặt trong khoảnh khắc lịch sử chói lọi ấy.
Sau đại thắng, cuộc đời bác vẫn gắn liền với kỷ luật quân đội: từ việc học tại Trường Sĩ quan Chính trị Bắc Ninh đến khi chiến tranh biên giới phía Bắc nổ ra, bác lại tiếp tục cống hiến tại Quân khu 4, tham gia huấn luyện tại đơn vị C15E841. Mãi đến năm 1984, do sức khỏe không cho phép, bác mới trở về quê nhà. Nhưng tinh thần người lính trong bác chưa bao giờ nghỉ ngơi; bác tiếp tục tham gia công tác địa phương suốt 30 năm dài, cho đến khi về nghỉ chế độ vào năm 2017.
Cú chạm cuối cùng của câu chuyện đưa tôi trở về với hiện tại, khi bác chuyển vào sinh hoạt tại Chi hội Cựu chiến binh thôn Nghĩa Lập 5, xã Đơn Dương và bắt đầu công tác tại trường mình từ năm 2018. Nhìn đôi bàn tay từng cầm súng chiến đấu nay lại lặng lẽ xoay chìa khóa cổng trường, tôi thấy sống mũi mình cay cay.
Sau khi lắng nghe những lời kể rút ra từ gan ruột của bác, tôi bước ra khỏi căn phòng nhỏ với một tâm thế hoàn toàn khác, cảm thấy bước chân mình trên sân trường THPT Đơn Dương như nặng sâu và định hình rõ rệt hơn. Những câu chuyện về "thời hoa lửa" không còn là những khái niệm trừu tượng trong sách giáo khoa, mà đã hóa thân thành những hình ảnh sống động về sự hy sinh, về trách nhiệm và tình yêu quê hương đất nước của một thế hệ đi trước. Tôi bỗng nhận ra rằng, sự bình yên mà mình đang thụ hưởng hằng ngày dưới mái trường này không phải là điều hiển nhiên, mà nó được kết tinh từ máu xương và tuổi trẻ của những người anh hùng thầm lặng như bác bảo vệ trường tôi.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Bài học lớn nhất mà tôi nhận được sau buổi trò chuyện không chỉ là kiến thức lịch sử, mà là sự thấu cảm và lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã hiến dâng cả thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Khoác trên mình chiếc áo xanh thanh niên, tôi hiểu rằng mình không chỉ mang trên vai sức trẻ của hiện tại mà còn mang cả trọng trách kế thừa những giá trị cao đẹp từ quá khứ. Bản thân là một đoàn viên của lớp 10A2, tôi tự hứa sẽ nỗ lực học tập và rèn luyện thật tốt, sống có lý tưởng và luôn sẵn sàng cống hiến để xứng đáng với sự hy sinh của cha anh, góp phần lan tỏa những thông điệp ý nghĩa về lòng yêu nước đến cộng đồng xung quanh mình.
Nắng chiều dần tắt sau dãy phòng học của trường THPT Đơn Dương, nhưng câu chuyện của bác Đặng Xuân Hùng vẫn như còn đang cháy rực trong tâm trí tôi. Tôi nhìn lại phía cổng trường, nơi bóng dáng bác vẫn đứng đó, lặng lẽ và kiên định giữa dòng người tan học hối hả. Một người đàn ông bình dị từng băng qua lửa đạn tại Xuân Lộc, từng có mặt trong đoàn quân tiến vào Sài Gòn ngày 30/4/1975 oanh liệt, nay lại thầm lặng gác lại quá khứ để canh giữ sự bình yên cho từng bước chân học trò.
Hình ảnh bác đứng bên cánh cổng sắt không còn đơn thuần là một công việc bảo vệ, mà với tôi, đó là biểu tượng của sự tiếp nối và lòng tận hiến không ngơi nghỉ cho đến tận thời bình. Tôi bước đi, mang theo hơi ấm từ những lời kể "gan ruột" ấy, tự hứa sẽ sống trọn vẹn với lý tưởng của màu áo xanh thanh niên, để mỗi ngày đến trường không chỉ là một ngày đi học, mà là một ngày được tri ân những người anh hùng thầm lặng như bác.
“Có những ngọn lửa không bùng cháy giữa chiến trường, mà âm ỉ suốt
một đời người để giữ bình yên cho những thế hệ mai sau.”
