Cuốn nhật ký chiến tranh Việt Nam tìm được đường về nhà sau 50 năm

Đối với ông Thiên, chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Mỹ Joe Biden hồi đầu tháng này không chỉ là một sự kiện quan trọng giữa Việt Nam và Mỹ, mà còn là một cột mốc đáng nhớ trong cuộc đời ông.Tại Tòa nhà Quốc hội ngày 11 tháng 9, ông Thiện đã nhận lại cuốn nhật ký chiến tranh bị thất lạc trong trận chiến ở Tây Ninh, giáp ranh với TP.HCM năm 1967, trước sự chứng kiến ​​của ông Biden và Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ."Tôi không thể tưởng tượng nổi mình lại có thể nhận lại cuốn nhật ký thất lạc từ thời chiến tranh khoảng 60 năm trước. Điều đó thực sự bất ngờ và xúc động. Đối với tôi, đó là một kỷ vật vô giá", bà Thien, 75 tuổi, chia sẻ.Thiên sinh ra ở tỉnh Thái Bình, miền Bắc Việt Nam và gia nhập quân đội năm 1965, khi mới 17 tuổi. Ông mang theo một cuốn nhật ký để ghi lại những gì đã xảy ra trong suốt cuộc hành quân đến chiến trường phía Đông Nam Việt Nam."Tôi muốn con cháu mình biết tổ tiên chúng đã từng đối mặt với hiểm nguy và khó khăn như thế nào," ông nói.Ông thường ngồi xuống viết nhật ký vào một hoặc hai ngày sau khi bắt đầu cuộc hành quân, hoặc khi cảm xúc dâng trào. Trên mỗi trang giấy đều ghi lại nỗi đau, nguy hiểm và sự hy sinh mà những người lính Việt Nam phải đối mặt, nhưng cũng có cả lòng dũng cảm và ý chí chiến đấu vì lẽ phải của họ.Tháng 3 năm 1967, quân đội Mỹ tiến hành một cuộc càn quét quy mô lớn mang tên Junction City vào căn cứ không quân của Thiên ở Tây Ninh. Thiên đã đánh mất cuốn nhật ký của mình vào ngày hôm đó."Khi cuộc truy quét kết thúc, tôi trở về căn cứ và phát hiện đồ đạc trong túi của mình đã bị lục soát. Cuốn nhật ký đã biến mất. Tôi tin rằng nó đã rơi vào tay người Mỹ và tôi sẽ không bao giờ tìm lại được nó nữa", ông nói.Sau khi Việt Nam thống nhất, Thiên trở về miền Bắc và tiếp tục cuộc sống bình thường. Những ký ức về cuốn nhật ký cũng phai nhạt theo thời gian, cùng với những ký ức về chiến tranh.Năm 2022, Thien bất ngờ nhận được cuộc gọi từ một nhóm nhà nghiên cứu đến từ Trường Harvard Kennedy ở Mỹ, hỏi anh về cuốn nhật ký bị thất lạc. Ban đầu anh có chút nghi ngờ, vì nhật ký của anh không ghi chép bất kỳ thông tin nào về tên, quê quán hay đơn vị của anh, ngoại trừ bút danh "Lương Thiện" được viết trên vài trang đầu.Nhưng sau khi liên lạc thêm với các nhà nghiên cứu và nhận được hình ảnh của một số phần trong nhật ký, Thien bắt đầu nhận ra rằng nhật ký của mình đang được cất giấu ở một nơi nào đó cách xa nửa vòng Trái Đất.Kể từ khi Việt Nam và Mỹ bình thường hóa quan hệ vào năm 1995, cả hai chính phủ đã nỗ lực giải quyết hậu quả chiến tranh và tìm kiếm hài cốt của những người lính mất tích từ cả hai phía.Tuy nhiên, ngoài việc một số tổ chức và cựu chiến binh gửi các tài liệu thô, chưa được xác minh, đã không có sự hợp tác chính thức nào giữa hai nước về việc tìm kiếm và xác định danh tính các binh sĩ Việt Nam tử trận.Sau bản ghi nhớ giữa hai nước về việc tìm kiếm những binh sĩ Việt Nam mất tích, Trường Chính phủ John F. Kennedy vào tháng 7 năm 2021 đã bắt đầu xây dựng dự án "Di sản vô hình của Chiến tranh Việt Nam: Tìm kiếm, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu và tư liệu lịch sử còn thiếu về những người lính Việt Nam tử trận".Dự án này là nỗ lực nghiên cứu đầu tiên sử dụng hệ thống tài liệu đa dạng từ cả phía Việt Nam và Hoa Kỳ để tìm kiếm và xác minh danh tính của các binh sĩ Việt Nam đã hy sinh.Điều này cũng đã mở ra các kênh hợp tác chính thức giữa hai nước về việc cung cấp thông tin và tài liệu đã được xác minh và có giá trị cao.Trong quá trình xem xét các tài liệu chiến trường được lưu trữ tại Trung tâm Khai thác Tài liệu Liên hợp (CDEC), các nhà nghiên cứu của Harvard đã tìm thấy các mẫu vi phim của cuốn nhật ký do một đơn vị Mỹ ở Tây Ninh ghi chép vào năm 1967."Chúng tôi tìm thấy cuốn nhật ký giữa hàng triệu trang tài liệu vi phim chưa được phân loại, nhưng không có thông tin nào về tác giả hoặc đơn vị của họ, ngoài bút danh Lương Thiên", ông Nguyễn Hải, giám đốc dự án, cho biết."Về vấn đề liên quan đến tiểu sử cá nhân của người lính, chúng tôi quyết tâm tìm ra tác giả bằng mọi giá, dù biết rằng đó có thể là một nhiệm vụ bất khả thi," Hai nói.Hành trình tìm kiếm tác giả bắt đầu bằng một dòng chữ được viết vào ngày 13 tháng 2 năm 1966, thể hiện lời than thở của nhà văn."Một ngày vô cùng đau buồn, bởi vì một người anh em, một người đồng chí của tôi đã mất mạng trên đường đi. Nguyễn Văn Xuân, quê ở Đồng Quách, xã Nam Hà, huyện Tiên Hải, tỉnh Thái Bình," tác giả viết trong nhật ký.Từ manh mối duy nhất này, cùng với sự giúp đỡ từ nhiều người dân địa phương và chính quyền, các nhà nghiên cứu đã liên lạc được với gia đình của người lính đã hy sinh, ông Xuân. Thông qua họ, thông tin về chủ nhân thực sự của cuốn nhật ký bắt đầu được hé lộ. Đó là cựu chiến binh Nguyễn Văn Thiện, một người đồng đội từ Tiên Hải với Nguyễn Văn Xuân.Thiên nói rằng Huyền không chỉ là chỉ huy tiểu đoàn của anh ấy, mà còn là một người anh em kết nghĩa mà anh ấy yêu quý. Sau khi Huyền qua đời, Thiên luôn giữ chiếc đồng hồ của Huyền bên mình suốt những năm tháng chiến đấu, trước khi trả lại cho gia đình."Tôi đã ghi rất rõ ngày anh ấy mất, cả theo lịch dương và lịch âm, cùng với quê quán của anh ấy, phòng trường hợp tôi tử trận, để đồng đội vẫn có thể báo cho gia đình anh ấy biết chính xác ngày mất để làm lễ tưởng niệm", Thien nói.Thiên không ngờ rằng những dòng chữ đó lại là thứ giúp ông tìm lại được cuốn nhật ký thất lạc sau khoảng 60 năm, ngay cả khi nó chỉ là bản sao vi phim.Hải từ dự án nghiên cứu cho biết: "Khoảnh khắc cuốn nhật ký được trả lại cho cựu chiến binh Thiện dưới sự chứng kiến ​​của Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Quốc hội Việt Nam thật xúc động. Những nỗ lực thầm lặng của các nhà nghiên cứu Harvard đã giúp những cựu chiến binh như Thiện tìm lại được những kỷ vật vô giá của mình."