Cuốn nhật ký của người lính 20 tuổi nằm lại bên dòng Thạch Hãn

Liệt sĩ Hoàng Hữu Thảo (SN 1952) quê ở xã Quảng Minh, thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình (nay là xã Nam Gianh, tỉnh Quảng Trị). Năm 1970, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, chàng trai vừa tròn 18 tuổi tình nguyện lên đường nhập ngũ.

Ngày 15/4/1972, trong một trận đánh ác liệt bên dòng sông Thạch Hãn (Quảng Trị), người lính trẻ Hoàng Hữu Thảo mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Khi ấy, ông là Tiểu đội phó thuộc Đại đội 12, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 102, Sư đoàn 308.

"Hy sinh cũng chấp nhận, vì chúng tôi là những người lính”

“Sáng tinh mơ đã có tiếng súng đánh nhau cho đến 6 giờ tối tạm dừng. Tiếng súng đạn chen chúc nhau nổ như ngô rang. Cảnh chiến trường ác liệt. Qua một đêm lại đi tải thương binh”. Dòng nhật ký viết vào tối 14/4/1972, một ngày trước khi người lính Hoàng Hữu Thảo hy sinh.

Cuốn nhật ký nhuốm màu thời gian của liệt sĩ Hoàng Hữu Thảo (Ảnh: Nhật Anh).

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, cuốn nhật ký nhuốm màu thời gian cùng những lá thư của liệt sĩ Thảo vẫn được người thân gìn giữ. Đó là những kỷ vật ít ỏi còn lưu lại nét chữ và ký ức về người lính đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Những dòng chữ nhỏ xíu người lính viết vội sau những chặng đường hành quân hay giữa đêm ngơi tiếng súng đã nhòe mờ, nhỏ xíu, đôi chỗ phải dùng kính lúp phóng to ra để đọc. 

Ông Hoàng Lương Thiện (77 tuổi, trú tại thôn Nam Minh Lệ, xã Nam Gianh), anh trai liệt sĩ Thảo, cho biết gia đình có 5 anh em trai, trong đó 4 người tham gia kháng chiến chống Pháp và Mỹ. Ông Thiện và liệt sĩ Thảo cùng nhập ngũ năm 1970.

“Ngày lên đường, anh em tôi ôm nhau và động viên cố gắng chiến đấu, còn sống trở về. Nhưng nếu có hy sinh cũng chấp nhận, vì chúng tôi là những người lính”, ông Thiện nhớ lại.

Cuối tháng 5/1972, trong chuyến hành quân vào mặt trận Đường 9 - Nam Lào, ông Thiện tình cờ gặp 2 trinh sát của Sư đoàn 308. Biết ông Thiện là anh trai của liệt sĩ Thảo, họ ôm chầm lấy ông và báo tin em trai đã hy sinh.

“Nghe tin Thảo hy sinh, tôi như chết lặng. Đau đớn lắm, nhưng tự nhủ phải biến nỗi đau thành động lực, tiếp tục chiến đấu và hoàn thành nhiệm vụ để xứng đáng với sự hy sinh của em và đồng đội”, ông Thiện nghẹn ngào kể.

Ông Hoàng Lương Thiện (bên trái) anh trai liệt sĩ và ông Hoàng Minh Sơn, cháu liệt sĩ Hoàng Hữu Thảo (Ảnh: Nhật Anh).

Ông Hoàng Minh Sơn (69 tuổi, trú tại thôn Nam Minh Lệ, xã Nam Gianh), cháu ruột liệt sĩ Thảo, cho biết năm 1972, đơn vị của liệt sĩ Thảo gửi giấy báo tử và trao lại kỷ vật cho gia đình. Đó là cuốn nhật ký, những lá thư chưa kịp gửi, sổ tay, lịch, quần áo cùng một số vật dụng cá nhân liệt sĩ Thảo mang theo trong những năm tháng quân ngũ.

Theo ông Sơn, cuốn nhật ký và những lá thư được gia đình cất giữ cẩn thận, hạn chế mở để tránh giấy bị hư hỏng. Những dòng chữ trong cuốn nhật ký không chỉ ghi lại những cuộc hành quân, những trận đánh ác liệt mà còn chứa đựng những suy nghĩ rất đỗi đời thường của một người lính trẻ.

“Kỷ vật của chú được ông nội tôi cất giữ cẩn thận, sau đó trao lại cho bố tôi và giờ đến tôi bảo quản. Qua thời gian, giấy đã cũ, nhiều chỗ phai màu nhưng gia đình luôn cố gắng giữ gìn. Mỗi lần mở cuốn nhật ký, đọc những dòng chú viết, tôi được hiểu thêm về những ngày tháng chú sống và chiến đấu”, ông Sơn nói.

Ông Hoàng Minh Sơn luôn gìn giữ kỷ vật là cuốn nhật ký và những lá thư của người chú liệt sĩ (Ảnh: Nhật Anh).

Để những trang nhật ký được kể tiếp

Hơn 54 năm sau ngày liệt sĩ Thảo hy sinh, cuốn nhật ký, những lá thư và các kỷ vật còn lại vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về một thế hệ thanh niên sẵn sàng gác lại tuổi xuân để lên đường bảo vệ Tổ quốc.

Cùng nhật ký ở chiến trường, liệt sĩ Thảo còn có cuốn sổ tay viết trước thời điểm lên đường nhập ngũ. Những dòng liệt sĩ Thảo viết ngày 21/9/1968 còn nguyên vẹn, chất chứa nỗi đau của người con mất mẹ bởi bom đạn chiến tranh cùng lời thề khắc cốt ghi tâm: “Trả thù cho mẹ. Giặc Mỹ đã giết mẹ tôi bằng loại sát thương ca nông...".

Trong cuốn sổ ấy cũng lưu giữ bài thơ “Lên đường” do chính liệt sĩ Thảo sáng tác. Những câu thơ mộc mạc nhưng đầy khí phách đã thể hiện ý chí, khát vọng cống hiến của một chàng trai tuổi 18, sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.

“Tôi lên đường giữa mùa thu tháng Tám/ Rời gia đình làm nghĩa vụ vinh quang/ Tôi ra đi vì hai chữ Bắc Nam/ Vì thống nhất giang sơn Tổ quốc/ Cùng xuất phát từ tấm lòng yêu nước/ Mà hôm nay tôi cất bước lên đường.

Tôi ra đi với ý chí căm thù/ Phục vụ nhân dân tôi đem hết sức mình/ Vì Tổ quốc tôi sẵn sàng chiến đấu/ Cho đất nước quê hương yêu dấu/ Ngày mai được hạnh phúc huy hoàng”, trích trong nhật ký của liệt sĩ Thảo.

Bài thơ "Lên đường" liệt sĩ Thảo viết ngày 26/6/1967 (Ảnh: Nhật Anh).

Năm 1980, sau nhiều năm nằm lại chiến trường, hài cốt liệt sĩ Hoàng Hữu Thảo được đồng đội cùng đơn vị phối hợp với gia đình và chính quyền địa phương tìm kiếm, cất bốc đưa về quê hương, an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Quảng Minh, xã Nam Gianh.

Ông Nguyễn Ngọc Phái, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh thôn Nam Minh Lệ, cho biết đã trao đổi với gia đình liệt sĩ Thảo và chính quyền địa phương về việc gìn giữ, giới thiệu rộng rãi cuốn nhật ký để người dân, nhất là thế hệ trẻ hiểu hơn về những hy sinh của cha anh trong chiến tranh.

Theo ông Phái, di ảnh của liệt sĩ Thảo cũng được đặt trang trọng tại phòng truyền thống của Trường THPT Lê Hồng Phong, tỉnh Quảng Trị, ngôi trường liệt sĩ từng theo học trước khi lên đường nhập ngũ.

“Những kỷ vật thời chiến của liệt sĩ Hoàng Hữu Thảo không chỉ giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về quá khứ mà còn nhắc nhở mỗi người trân trọng hòa bình được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ đi trước”, ông Phái nói.

Phần mộ liệt sĩ Hoàng Hữu Thảo ở Nghĩa trang liệt sĩ Quảng Minh, xã Nam Gianh (Ảnh: Nhật Anh).

Ông Nguyễn Thanh Minh, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Nam Gianh, nhấn mạnh những kỷ vật của liệt sĩ Hoàng Hữu Thảo không chỉ có ý nghĩa với gia đình mà còn là nguồn tư liệu quý. Cuốn nhật ký được kỳ vọng sẽ trở thành tư liệu phục vụ các hoạt động giáo dục truyền thống cách mạng của địa phương.

“Các trang nhật ký, nhất là những dòng viết trong những ngày cuối ở chiến trường, giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về cuộc sống, chiến đấu và tinh thần của người lính Hoàng Hữu Thảo. Chúng tôi muốn câu chuyện về liệt sĩ Thảo và những dòng nhật ký sẽ được kể tiếp đến thế hệ mai sau”, ông Minh chia sẻ.