Cuốn nhật ký đặc biệt của một liệt sĩ CAND

"Từ hôm về đến nay, Hoàn chưa nói với Hân điều gì về chuyến đi B sắp tới của anh vì anh tin rằng Hân hiểu từ lâu rồi. Vả lại có bao giờ Hân tỏ ra lo ngại cho anh trong công tác đâu. Ngược lại, Hân rất tự hào về sự nghiệp vẻ vang của anh và nhất là trong những ngày sắp tới. Nhưng có một điều mà Hân chưa suy nghĩ tới, là anh đi có thể không về nữa. Đó là điều tất nhiên rất dễ hiểu".

Đó là những dòng nhật ký của liệt sĩ Công an nhân dân vũ trang (CANDVT) Nguyễn Hải Trường viết ngày 17/4/1965, còn lưu lại đến ngày hôm nay. Cuốn nhật ký là kỉ vật vô giá, là niềm tự hào của thế hệ những chiến sĩ CANDVT đã chiến đấu, hy sinh vì Tổ quốc.

Nguyễn Hải Trường sinh năm 1930, tại xã Hải Lộc, huyện Hậu Lộc, Thanh Hóa, tên khai sinh là Nguyễn Đức Hinh. Gia đình nghèo nhưng cậu bé Hinh rất ham học, là một trong số ít những đứa trẻ trong vùng đi học văn hóa tương đương hết lớp 7 phổ thông. Cách mạng tháng Tám năm 1945, Hinh cùng cha đi cướp chính quyền trên Phủ huyện, rồi hăng hái làm liên lạc du kích xã, rồi làm Bí thư Chi đoàn Thanh niên cứu quốc. Hinh được lựa chọn tham gia Chi đội Đinh Công Tráng - lực lượng chủ lực đầu tiên của tỉnh Thanh Hóa bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ. Khi Chi đội Đinh Công Tráng được chuyển thành trung đoàn bộ đội chủ lực của Thanh Hóa, Nguyễn Đức Hinh đã đổi tên là Nguyễn Minh Sơn. Cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, Nguyễn Minh Sơn được biên chế vào Đại đoàn 312 tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ.

Hòa bình lập lại ở miền Bắc, Nguyễn Minh Sơn được điều về Đại đoàn 350. Tháng 3/1959, lực lượng CANDVT (Bộ đội Biên phòng ngày nay) được thành lập, Nguyễn Minh Sơn là một trong những chiến sĩ đầu tiên được lựa chọn, điều động đi tiễu phỉ tại vùng cao biên giới thuộc các tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, Nghệ An... Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, Nguyễn Minh Sơn được điều về Trường Bổ túc Sĩ quan biên phòng để nâng cao trình độ, sau đó được Bộ Công an chọn đi tập huấn để tăng cường vào chiến trường miền Nam. Do yêu cầu nhiệm vụ, Nguyễn Minh Sơn đổi tên thành Nguyễn Hải Trường. Sau này, tên Nguyễn Hải Trường (hoặc Hải Trường) được sử dụng làm bút danh ghi chép trong sổ nhật ký.

Căn cứ nội dung ghi trong cuốn sổ thì Nguyễn Hải Trường viết nhật ký từ ngày 28/1/1965 và lần cuối cùng vào ngày 20/3/1967. Đó là hồi ức khi hoạt động ở miền Bắc, ghi chép trên đường hành quân vào Nam và những ngày ở chiến trường. Để đảm bảo bí mật, tác giả đã dùng ngôi kể của nhân vật "Hoàn", tên người vợ Nguyễn Thị Hán cũng được đổi là "Hân".

Tác giả đã có những ghi chép rất cụ thể, chi tiết về một giai đoạn ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Ngày 16/6/1966, tác giả viết: "Địch dùng chiến tranh hủy diệt, nghĩa là đốt sạch, giết sạch, phá sạch… Một chiếc thuyền đựng nước uống để dưới hầm cũng bị nhiều vết đạn. Nó bắn dày như mặt những chiếc dần - sàng gạo. Một chiếc xoong nấu cháo cho trẻ nhỏ người ta đã đếm được 20 vết đạn; một chiếc lon uống nước 27 vết đạn; một chiếc mâm ăn cơm trên 60 vết đạn…".

Nhật ký ngày 29/4/1965 có đoạn: "… Là một sĩ quan trong lực lượng Công an vũ trang, Hoàn rất tự hào khi nghe đồng chí Tư lệnh báo cáo về tin Quốc hội tuyên dương những chiến công của các lực lượng vũ trang đã anh dũng chiến thắng giặc Mỹ trong thời gian vừa qua". Ngày 3/11/1965, Hải Trường viết: "Là một cán bộ công an tạm thời đi làm công tác quần chúng, nhất là địa bàn vừa được giải phóng, Hoàn vô cùng bỡ ngỡ. Và anh xác định phải rất khiêm tốn học tập các đồng chí đi trước"...

Kể từ trang nhật ký cuối cùng ghi ngày 20/3/1967, không có thêm thông tin gì về Nguyễn Hải Trường. Cho đến năm 1968, có một văn bản đánh máy của Bộ Công an ngày 10/4/1968, gửi tới đồng chí Trưởng ty Công an Thanh Hóa, có phần nội dung: "Bộ rất lấy làm thương tiếc báo tin: Đồng chí Nguyễn Minh Sơn, cán bộ Công an đi công tác "B", đã hy sinh ngày 30/3/1967. Hiện nay, đồng chí có vợ là chị Nguyễn Thị Hán, và con, mẹ ở xóm Xuân Đỉnh, xã Hải Lộc, huyện Hậu Lộc". Thông tin trên đã được chuyển tới gia đình liệt sĩ Nguyễn Hải Trường. Theo Đại tá Đặng Vương Hưng thì văn bản này chính là "Giấy báo tử" của Bộ Công an với một liệt sĩ là cán bộ đi công tác "B" đã hy sinh tại chiến trường miền Nam khi mới 37 tuổi. Thời điểm hy sinh chỉ sau khi viết trang nhật ký cuối cùng 10 ngày.

Sau ngày miền Nam giải phóng, một cán bộ Công an tỉnh Bình Thuận đã tình cờ phát hiện trong số các hồ sơ hiện vật mà phía địch trước khi rút chạy đã để lại, có cuốn nhật ký của một cán bộ CANDVT miền Bắc có bút danh là Nguyễn Hải Trường. Căn cứ địa chỉ ghi trong cuốn sổ, Công an tỉnh Bình Thuận đã gửi ra cho Công an tỉnh Thanh Hóa cuốn nhật ký. Cuốn nhật ký đã được Công an tỉnh Thanh Hóa trao lại cho thân nhân liệt sĩ Nguyễn Hải Trường.