CUỐN NHẬT KÝ NHỎ GIỮA ĐẠI NGÀN TRƯỜNG SƠN

Có những ký ức tưởng chừng đã lùi xa theo năm tháng, nhưng chỉ cần mở lại một trang giấy cũ, cả một thời tuổi trẻ lại hiện về. Có những con người khi bước vào chiến tranh còn rất trẻ, mang theo những ước mơ bình dị, để rồi trưởng thành giữa gian khó, mất mát và những năm tháng không thể nào quên. Câu chuyện về cựu thanh niên xung phong Nguyễn Thị Phượng, qua cuốn nhật ký được bà gìn giữ từ thời chiến tranh, là một câu chuyện như thế.

Tháng 6 năm 1971, khi vừa học xong cấp II, Nguyễn Thị Phượng cùng 120 nữ thanh niên của tỉnh Thái Bình gia nhập lực lượng dân công hỏa tuyến, sau đó chuyển sang đơn vị thanh niên xung phong, hành quân vào tuyến đường Trường Sơn để tham gia mở đường, chi viện cho chiến trường miền Nam. Theo bài viết “Trường Sơn một thuở em đi!” đăng trên Báo Quân đội nhân dân, bà Phượng khi ấy còn chưa đủ tuổi, chỉ nặng 39kg, nhưng vẫn tình nguyện lên đường thay chị gái.

Một cô gái trẻ, rời xa gia đình, bước vào nơi bom đạn và hiểm nguy luôn cận kề. Có lẽ khi quyết định lên đường, bà Phượng cũng như bao thanh niên cùng thời chưa thể hình dung hết những thử thách đang chờ đợi mình. Nhưng tinh thần sẵn sàng góp sức cho đất nước đã đưa những người trẻ ấy đến với Trường Sơn, nơi mỗi con đường được mở ra đều mang theo biết bao mồ hôi, công sức và cả những hy sinh.

Tại khu vực phía tây tỉnh Quảng Bình, các nữ thanh niên xung phong trong đơn vị của bà Phượng thực hiện nhiệm vụ phá đá, mở đường trên đoạn từ Km 6 đến Km 12 thuộc Đường 10. Cuộc sống nơi tuyến lửa vô cùng thiếu thốn. Những cơn sốt rét, những bữa cơm không đủ no, những ngày phải sống giữa núi rừng và bom đạn đã trở thành một phần trong cuộc đời của họ.

Giữa hoàn cảnh ấy, bà Phượng có một người bạn đặc biệt: cuốn sổ tay nhỏ dùng để ghi lại những điều mình trải qua. Cuốn nhật ký được bà viết trên đất lửa Quảng Bình từ mùa thu năm 1972, lưu giữ những kỷ niệm về đồng đội, về cuộc sống nơi chiến trường và những nỗi niềm của một người trẻ đang sống giữa thời chiến.

Trong số những trang viết ấy, có một ngày mà bà Phượng không thể quên: Ngày 11 tháng 9 năm 1972.

Theo những dòng nhật ký được Báo Quân đội nhân dân trích dẫn, đêm hôm đó, đơn vị phải đối mặt với nhiều đợt bom B-52. Khi tiếng báo động vang lên, mọi người khẩn trương tìm nơi trú ẩn. Những người lính nhường cho các cô gái xuống hầm trước, nhưng bom đã nổ khi mọi người chưa kịp xuống hết. Sau trận bom, đơn vị chịu tổn thất nặng nề, nhiều đồng đội của bà Phượng đã hy sinh.

Đọc lại những dòng ghi chép ấy sau nhiều năm, người ta có thể cảm nhận được phần nào nỗi đau mà những người còn sống phải mang theo. Đằng sau những con số về chiến tranh là những con người có tên tuổi, có gia đình, có những lá thư còn chưa kịp gửi và những dự định còn dang dở. Họ đã cùng nhau sống, làm việc, chia sẻ những ngày tháng gian nan, để rồi có những người mãi mãi không thể trở về.

Cuốn nhật ký vì thế không chỉ là kỷ vật riêng của một người. Nó còn lưu giữ ký ức về những đồng đội đã nằm lại trên tuyến đường Trường Sơn, về một thế hệ thanh niên đã chấp nhận gian khổ để thực hiện nhiệm vụ của mình. Những trang giấy nhỏ bé đã trở thành nơi lưu lại những điều mà thời gian không thể xóa nhòa.

Cuối năm 1973, sau thời gian thực hiện nhiệm vụ, bà Nguyễn Thị Phượng trở về quê hương và theo học sư phạm để trở thành giáo viên mầm non. Cuộc sống của bà bước sang một chặng đường mới. Bà lập gia đình với ông Bùi Văn Thuân, một cựu chiến binh cũng từng lên đường làm nhiệm vụ trong thời chiến.

Điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt là cuốn nhật ký ấy vẫn được ông Thuân trân trọng gìn giữ sau gần nửa thế kỷ. Từ một cuốn sổ nhỏ ghi lại những tháng ngày gian khó của người vợ trẻ, nó trở thành kỷ vật chung của hai người, gắn với ký ức về một thời tuổi trẻ và những năm tháng lịch sử không thể nào quên.

Ngày nay, khi đất nước sống trong hòa bình, những trang nhật ký ấy nhắc chúng ta rằng cuộc sống bình yên hiện tại không tự nhiên mà có. Để có được những ngày tháng không còn tiếng bom, đã có biết bao người trẻ rời xa gia đình, gác lại những dự định riêng và dành tuổi thanh xuân của mình cho Tổ quốc. Họ không phải những con người không biết sợ hãi hay đau buồn. Họ cũng có những ước mơ, những tình cảm và những điều muốn gìn giữ. Chính vì vậy, sự dũng cảm của họ càng trở nên đáng trân trọng.

Câu chuyện về bà Nguyễn Thị Phượng cũng khiến tôi nhận ra rằng lịch sử không chỉ nằm trong những mốc thời gian, những trận đánh hay những trang sách được học trên lớp. Lịch sử còn hiện diện trong những kỷ vật được gìn giữ qua nhiều thế hệ, trong ký ức của những người từng trải qua chiến tranh và trong những câu chuyện đời thường mà nếu không được kể lại, chúng ta có thể sẽ không bao giờ biết đến.

Một cuốn nhật ký nhỏ có thể không làm thay đổi dòng chảy lịch sử, nhưng nó giúp con người hôm nay hiểu rõ hơn những gì đã diễn ra trong quá khứ. Qua từng trang giấy, chúng ta không chỉ biết về sự khốc liệt của chiến tranh mà còn hiểu thêm về lòng dũng cảm, tình đồng đội và sức mạnh tinh thần của những người đã sống trong thời đại ấy.

Với thế hệ trẻ hôm nay, trân trọng lịch sử không chỉ là ghi nhớ những chiến công hay bày tỏ lòng biết ơn vào những dịp kỷ niệm. Đó còn là thái độ nghiêm túc khi tìm hiểu quá khứ, là ý thức gìn giữ những câu chuyện có thật và là trách nhiệm sống sao cho xứng đáng với những hy sinh của các thế hệ đi trước.

Cuốn nhật ký của nữ thanh niên xung phong Nguyễn Thị Phượng vẫn còn đó, như một nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Thời gian có thể làm phai màu những trang giấy, nhưng những ký ức được lưu giữ trong đó vẫn mang giá trị lâu dài. Bởi đôi khi, để hiểu được lịch sử của một dân tộc, chúng ta chỉ cần bắt đầu từ câu chuyện chân thực của một con người.

Và từ cuốn nhật ký nhỏ giữa đại ngàn Trường Sơn, tôi hiểu rằng: gìn giữ lịch sử cũng chính là gìn giữ ký ức về những con người đã góp phần làm nên hòa bình hôm nay.