Cuốn sách được viết ngay giữa chiến trường

Năm 1971, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra quyết liệt trên chiến trường Tây Nguyên, Thượng tướng Hoàng Minh Thảo không chỉ là một người chỉ huy chiến đấu mà còn dành nhiều thời gian nghiên cứu lịch sử quân sự dân tộc. Trong điều kiện thiếu thốn giữa chiến trường, ông bắt đầu biên soạn cuốn "Tìm hiểu tổ tiên ta đánh giặc".

Theo các tài liệu của Báo Sài Gòn Giải Phóng và Báo Quân đội nhân dân, việc nghiên cứu không phải để phục vụ học thuật đơn thuần. Hoàng Minh Thảo mong muốn tìm ra những quy luật của nghệ thuật quân sự Việt Nam qua các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, từ đó vận dụng vào thực tiễn chiến trường miền Nam. Ông đặc biệt quan tâm đến cách cha ông biết chọn địa hình, tạo thế trận và dùng mưu để khắc chế đối phương mạnh hơn về quân số và vũ khí.

Những kết quả nghiên cứu ấy không nằm trên giá sách mà được đưa ngay vào các cuộc trao đổi với cơ quan tham mưu và cán bộ chỉ huy. Từ việc phân tích các trận Bạch Đằng, Chi Lăng hay Ngọc Hồi – Đống Đa, ông rút ra nhiều nhận xét về việc lựa chọn hướng tiến công, tạo yếu tố bất ngờ và phát huy sức mạnh tổng hợp.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tư duy ấy đã góp phần hình thành cách nhìn chiến lược của Hoàng Minh Thảo đối với chiến trường Tây Nguyên. Khi chuẩn bị Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975, ông tiếp tục nhấn mạnh việc phải tạo được "thế" trước khi tạo "lực", đánh vào nơi đối phương không ngờ tới.

Sau chiến tranh, cuốn sách được bổ sung và trở thành một tài liệu tham khảo trong nghiên cứu nghệ thuật quân sự Việt Nam. Đây là minh chứng cho hình ảnh một vị tướng luôn kết hợp giữa thực tiễn chiến trường với nghiên cứu khoa học.