Cuốn Sổ Không Bao Giờ Khép Lại

Tôi tên là Trần Thị Ngọc.

Năm hai mươi tuổi, tôi tình nguyện gia nhập lực lượng thanh niên xung phong.

Tôi được phân công làm nhiệm vụ trên một tuyến đường thường xuyên bị bom đánh phá. Công việc của chúng tôi là sửa đường, vận chuyển đất đá và giúp các đoàn xe vượt qua những đoạn đường nguy hiểm.

Ngày ấy, tôi có một cuốn sổ nhỏ.

Ban đầu, tôi dùng nó để ghi lại những việc cần làm trong ngày. Nhưng sau một thời gian, tôi bắt đầu ghi tên những người đồng đội đã hy sinh.

Tôi ghi rất cẩn thận:

Tên.

Quê quán.

Đơn vị.

Ngày hy sinh.

Tôi sợ rằng nếu không ghi lại, một ngày nào đó sẽ chẳng còn ai nhớ họ.

Trong đội có một cô gái tên Nguyễn Thị Hòa. Hòa quê ở một vùng quê ven sông. Cô rất thích viết thư về cho mẹ.

Hòa thường nói:

“Sau này hòa bình, tôi sẽ về chăm mẹ.”

Tôi cười:

“Thế thì phải sống mà về.”

Hòa gật đầu.

Một đêm nọ, đơn vị nhận nhiệm vụ sửa một đoạn đường vừa bị bom phá.

Trời tối và mưa rất lớn.

Chúng tôi cầm cuốc, xẻng lao ra đường.

Hòa làm việc ngay bên cạnh tôi.

Bất ngờ, một tiếng nổ lớn vang lên.

Tôi bị hất ngã.

Khi tỉnh lại, tôi gọi:

“Hòa!”

Không có tiếng trả lời.

Tôi chạy đến tìm bạn.

Hòa đã hy sinh.

Tôi ngồi xuống bên cạnh cô, lấy cuốn sổ ra.

Tay tôi run lên.

Tôi viết:

Nguyễn Thị Hòa — quê...

Tôi cố gắng ghi lại tất cả những gì mình biết.

Tôi khóc nhưng vẫn viết.

Từ ngày ấy, tôi càng cẩn thận hơn với cuốn sổ.

Mỗi khi có đồng đội hy sinh, tôi đều ghi tên họ.

Tôi không muốn những người ấy biến mất khỏi ký ức.

Sau chiến tranh, tôi trở về quê.

Tôi mang theo cuốn sổ.

Nhiều năm sau, tôi bắt đầu tìm đến gia đình của những người có tên trong đó.

Có gia đình tôi tìm được rất nhanh.

Có gia đình phải mất nhiều năm.

Khi gặp người thân của họ, tôi thường kể:

“Anh ấy đã rất dũng cảm.”

“Chị ấy luôn nhắc đến gia đình.”

“Trước khi hy sinh, họ vẫn nghĩ về quê hương.”

Mỗi lần như vậy, tôi đều cảm thấy mình đang thực hiện một lời hứa.

Một lần, tôi tìm được mẹ của Hòa.

Bà đã rất già.

Khi tôi đưa cuốn sổ cho bà xem, bà chạm tay lên cái tên của con gái rồi bật khóc.

Bà hỏi:

“Nó có đau không cháu?”

Tôi im lặng một lúc rồi nói:

“Cô ấy ra đi rất dũng cảm. Cô ấy luôn nhớ đến bác.”

Người mẹ ôm cuốn sổ vào lòng.

Tôi nhìn bà mà nước mắt cũng rơi.

Hơn năm mươi năm đã trôi qua.

Cuốn sổ đã cũ, nhiều trang đã ngả màu vàng. Nhưng tôi vẫn giữ nó.

Bây giờ, mỗi khi có học sinh đến thăm, tôi lại mở cuốn sổ ra.

Tôi đọc từng cái tên.

Tôi kể về những người trong đó.

Tôi muốn các em hiểu rằng lịch sử không chỉ là những con số và những trận đánh.

Lịch sử còn là những người trẻ tuổi đã từng có cha mẹ, có anh chị em, có ước mơ và những dự định cho tương lai.

Họ đã không thể trở về.

Nhưng tên của họ vẫn còn ở đây.

Tôi khép cuốn sổ lại.

Ngoài cửa sổ, những hàng cây đang xanh tốt.

Tôi mỉm cười và nói:

“Cuốn sổ này sẽ không bao giờ được khép lại trong ký ức của tôi.”

Bởi khi một cái tên còn được nhắc đến, người đã hy sinh vẫn chưa bao giờ bị lãng quên.