Cuốn sổ ký ức

Chiếc sổ nhỏ ấy đã theo tôi hơn nửa thế kỷ.

Bìa sổ đã sờn.

Những trang giấy ngả màu theo thời gian.

Có chỗ chữ đã nhòe, nhưng mỗi lần mở ra, tôi vẫn nhận ra từng dòng mình viết khi còn là một người lính trẻ.

Tôi gọi nó là “Cuốn sổ ký ức”.

Ngày ấy, tôi không có ý định viết một cuốn hồi ký.

Tôi chỉ mang theo một quyển sổ nhỏ để ghi những điều cần nhớ: ngày hành quân, tên những người đồng đội, những việc đơn vị giao và đôi khi là vài dòng gửi gắm nỗi nhớ quê nhà.

Nhưng theo năm tháng, những trang giấy ấy dần trở thành một phần cuộc đời tôi.

Có trang tôi ghi tên một người đồng đội.

Bên cạnh chỉ vài chữ ngắn ngủi.

Tôi vẫn nhớ anh.

Anh là người luôn vui vẻ, mỗi khi anh em mệt lại tìm cách động viên mọi người.

Có lần anh nói:

— Sau này hòa bình, chúng ta cùng về quê chơi nhé.

Tôi đã giữ lời hẹn ấy trong cuốn sổ.

Nhưng anh không có ngày trở về.

Mỗi lần đọc lại cái tên ấy, tôi lại ngồi thật lâu.

Không phải để buồn.

Mà để nhớ.

Tôi sợ thời gian sẽ làm mình quên mất khuôn mặt của những người từng cùng mình đi qua những năm tháng tuổi trẻ.

Trong sổ còn có những dòng viết về gia đình.

Có lần tôi ghi:

“Nhớ mẹ.”

Chỉ hai chữ.

Nhưng lúc ấy, hai chữ đó chứa cả một quê hương.

Tôi nhớ căn nhà nhỏ.

Nhớ bữa cơm mẹ nấu.

Nhớ con đường làng.

Nhớ tiếng gọi của người thân trước ngày tôi lên đường.

Những điều bình thường khi ở quê lại trở nên vô cùng quý giá khi người lính ở nơi xa.

Có trang tôi ghi về một ngày mưa.

Có trang ghi về một chuyến hành quân.

Có trang chỉ có vài chữ:

“Hôm nay rất mệt. Anh em vẫn động viên nhau.”

Bây giờ đọc lại, tôi thấy những dòng chữ ấy thật giản dị.

Nhưng chính sự giản dị ấy làm nên ký ức.

Nhiều năm sau chiến tranh, tôi trở về quê.

Cuốn sổ được tôi cất trong một chiếc hộp nhỏ.

Thỉnh thoảng con cháu lại lấy ra xem.

Một đứa hỏi:

— Ông viết từ ngày nào vậy?

Tôi nói:

— Từ khi ông còn trẻ.

Nó mở từng trang.

— Sao chữ ông xấu thế?

Tôi bật cười:

— Ngày ấy có phải ngồi bàn viết đâu. Có lúc viết vội lắm.

Các cháu cười.

Rồi chúng lại hỏi:

— Những người trong này là ai?

Tôi bắt đầu kể.

Tôi kể về đồng đội.

Về quê hương.

Về những năm tháng chiến tranh.

Tôi không kể để các cháu sợ chiến tranh.

Tôi kể để các cháu hiểu rằng những con người trong cuốn sổ ấy từng có gia đình, có ước mơ và có những người thân chờ đợi.

Tôi muốn các cháu biết rằng lịch sử được tạo nên từ những con người bình thường.

Một buổi chiều, tôi trao cuốn sổ cho đứa cháu lớn.

Tôi nói:

— Sau này ông không còn nữa, cháu giữ lấy.

Nó hỏi:

— Để làm gì hả ông?

Tôi đáp:

— Để nhớ.

Không chỉ nhớ ông.

Mà nhớ những người đã cùng ông đi qua một thời tuổi trẻ.

Tôi mong rằng một ngày nào đó, khi các cháu lớn lên, chúng sẽ mở cuốn sổ và hiểu vì sao ông luôn nhắc phải biết trân trọng hòa bình.

Bởi phía sau những dòng chữ ngắn ngủi ấy là cả một thế hệ.

Một thế hệ đã sống, chiến đấu, hy sinh và trở về.

Tôi khép cuốn sổ lại.

Bìa sổ đã cũ.

Những trang giấy đã vàng.

Nhưng những cái tên trong đó vẫn còn nguyên.

Tôi mỉm cười.

Có những cuốn sổ được viết bằng mực. Nhưng có những ký ức được viết bằng cả một đời người.

Bài học

“Cuốn sổ ký ức” nhắc nhở chúng ta biết trân trọng những kỷ vật lịch sử và ký ức của thế hệ đi trước. Những câu chuyện về người lính giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về tình đồng đội, tình yêu quê hương và giá trị của hòa bình.