Cuốn sổ tay gài nơi túi ngực

Đặng Thùy Trâm sinh ra trong một gia đình trí thức giàu truyền thống ở Hà Nội; cha chị là bác sĩ gắp sỏi mật nổi tiếng Đặng Ngọc Khuê, mẹ là giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội. Tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội năm 1966, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, chị Thùy Trâm gác lại tương lai êm đềm ở hậu phương, xung phong vào chiến trường miền Nam.

Sau nhiều tháng dẫm sương trượt đá dọc đường Trường Sơn, chị được phân công về Bệnh viện huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi – một "tọa độ chết" liên tục bị máy bay Mỹ oanh tạc và các đợt càn quét trút xuống. Giữa mùa khô Đức Phổ năm 1968, trạm xá tiền phương luôn ngập tràn mùi máu, mủ và thuốc sát trùng. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm làm việc gần như không nghỉ. Có những đêm, sau ca phẫu thuật gắp mảnh bom cho một chiến sĩ trẻ dưới ánh đèn măng-xông chập chờn, chị ngồi tựa lưng vào gốc cây rẫy, rút ra cuốn sổ tay nhỏ gài ở túi ngực áo. Chị viết về nỗi nhớ Hà Nội, nhớ tiếng chuông xe điện rung leng keng qua phố Lý Thường Kiệt, nhớ hương hoa sữa đầu mùa và ấm áp gia đình.

Nhưng ngay sau những nét chữ hoài niệm ấy là những dòng tự vấn đanh thép: "Đời người phải trải qua sóng gió nhưng không được cúi đầu trước sóng gió". Cuốn nhật ký ấy đã cùng chị trải qua bao trận càn quét khốc liệt của địch, chứng kiến biết bao đồng đội ngã xuống trong tay chị. Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một trận càn quét của không quân Mỹ, chị Thùy Trâm đã một mình cầm súng bắn trả để bảo vệ các thương bệnh binh tháo chạy và anh dũng hy sinh khi mới 28 tuổi. Khi sĩ quan quân báo Mỹ Fred Whitehurst nhặt được cuốn sổ tay của chị trên chiến trường, ông đã định châm lửa đốt. Người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu đã giữ tay ông lại và nói một câu làm thay đổi tất cả: "Đừng đốt, bản thân nó đã có lửa rồi".