Cựu chiến binh Đàm Duy Thiên - Người vẽ bản đồ tác chiến lịch sử Xuân Lộc 1975

Vào quân đội cuối năm 1972 khi chưa học xong trung học phổ thông, chàng thanh niên trẻ Đàm Duy Thiên được bổ sung vào E266 F341 (Gọi tắt là Sư đoàn Sông Lam). “Sở dĩ gọi tên Sông Lam là vì Sư đoàn được thành lập trên quê Bác”, ông Thiên kể lại.

Ngay khi vào Sư đoàn, ông được chọn làm chiến sĩ đồ bản vì có năng khiếu hội họa. Ngoài năng khiếu hội họa, tiêu chí để chọn chiến sĩ đồ bản phải có lý lịch bản thân và gia đình rõ ràng, trong sạch, trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, với Đảng.

Đến đầu năm 1974, ông cùng đồng đội tập trung cao độ cho việc huấn luyện, chuẩn bị sẵn sàng vào miền nam chiến đấu. Đầu năm 1975, ông cùng sư đoàn lên đường hành quân vào mặt trận B2 (Đông Nam Bộ), trực tiếp tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh trong đội hình Quân đoàn 4 trên cánh quân phía đông tiến vào giải phóng Sài Gòn-Gia Định bấy giờ.

Sau những thất bại liên tiếp trên các mặt trận Tây Nguyên, Huế-Đà Nẵng và miền Đông Nam Bộ, buộc ngụy quyền Sài Gòn phải “tử thủ Sài Gòn”. Vì vậy, địch tổ chức tuyến phòng thủ kéo dài từ Phan Rang qua Xuân Lộc đến Tây Ninh, trong đó Xuân Lộc là “một mắt xích quan trọng quyết phải giữ”, là “cánh cửa thép” phía Đông Sài Gòn, mất Xuân Lộc là mất Sài Gòn.

Trong khi đó, thị xã Xuân Lộc là nơi được tổ chức phòng ngự, phòng thủ trọng yếu của địch (được gọi là cánh cửa thép) để bảo vệ Sài Gòn từ hướng đông, án ngữ Quốc lộ số 1 và đường 20 từ Bắc vào Nam. Nếu giữ được Xuân Lộc-Long Khánh thì tuyến phòng thủ Biên Hòa-Bà rịa-Vũng Tàu không bị uy hiếp, quân địch sẽ giữ được Sài Gòn-Gia Định. Địch đã tung lực lượng lớn để giữ Xuân Lộc.

Muốn thực hiện mục tiêu giải phóng Sài Gòn-Gia Định trước mùa xuân, ta phải đập tan hệ thống tuyến phòng thủ cực kỳ kiên cố của địch đó là thị xã Xuân Lộc, từ đó mới có không gian rộng để triển khai lực lượng từ miền bắc vào đánh. Và để bước vào trận đánh, một nhiệm vụ tối quan trọng là phải xây dựng được bản đồ quyết tâm chiến đấu.

Bản đồ này là cơ sở để cấp trên chỉ huy, có quyết tâm chính xác, phải có cơ quan tham mưu, tác chiến giúp việc bằng cách nhận định, phân tích đánh giá địch-ta, kể cả không gian chiến trường (địa hình). Từ đó, đề xuất phương án tác chiến chính xác, được thể hiện trên bản đồ đúng ý định. Đây là khâu quan trọng quyết định kết quả chiến đấu.

Khi đó, người lính trẻ Đàm Duy Thiên được tín nhiệm là người duy nhất vẽ bản đồ Xuân Lộc. Dù nhiều lần cầm bút vẽ bản đồ tác chiến huấn luyện, nhưng nhiệm vụ ở trận chiến Xuân Lộc vẫn khiến chàng thanh niên 19 tuổi không khỏi căng thẳng.

"Ở trận Xuân Lộc, khi đến địa bàn mới, được nhiều thông tin về phía địch từ các trinh sát gửi về, tôi phải cố gắng thu thập, quan sát và vận dụng trí nhớ của mình kết nối mọi dữ liệu. Lúc ấy, chỉ huy nói đến đâu phải ghi chép ngay đến đó. Ngoài ra, khi các đơn vị, bộ phận đi trinh sát báo về cũng cần nắm thông tin rồi thể hiện trên bản đồ chính xác", ông Thiên bồi hồi kể.

Chỉ trong hơn một tuần, người lính trinh sát chưa đầy 19 tuổi đã vẽ hoàn chỉnh tấm bản đồ.

Trong những ngày đầu tại trận Xuân Lộc, dù chiếm được một số mục tiêu trong thị xã, nhưng bộ đội ta vẫn chưa diệt gọn được các lực lượng của địch. Trước tình hình đó, chiến thuật tấn công có những thay đổi, khiến bản đồ thực chiến phải linh hoạt theo kế hoạch mới của cấp trên.

"Mỗi ngày, tôi thường xuyên lắng nghe ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo chỉ huy để cập nhật tình hình, dùng những nét chì để điều chỉnh bản đồ kịp thời, chính xác. Để bảo đảm an toàn, chúng tôi vẽ bản đồ ngay dưới hầm, có những lúc không đủ ánh sáng, tôi phải dùng cả đèn pin hoặc đèn bão để vẽ", ông Thiên kể lại.

Bản đồ do người chiến sĩ trẻ Đàm Duy Thiên thực hiện gấp rút đã góp phần quan trọng để sau 12 ngày đêm tiến công ác liệt, quân ta đập tan bức tường thép phòng thủ bất khả xâm phạm của địch, mở toang cánh cửa phía đông cho lực lượng hùng hậu của quân ta tiến vào giải phóng Sài Gòn-Gia Định, tạo nên một mùa xuân lịch sử.