cựu chiến binh Nguyễn Thị Mai, Nguyên y tá Đội điều trị bách kích, Quân khu Sài Gòn - Gia Định
Cuộc sống dưới địa đạo Củ Chi những năm 1966 - 1967 là một thử thách vượt quá sức chịu đựng của một người bình thường. Dưới lòng đất tối tăm, ẩm ướt và thiếu oxy ấy, chúng tôi – những cô gái cứu thương – phải giành giật sự sống cho các chiến sĩ từ tay tử thần. Giặc Mỹ liên tục mở các cuộc hành quân “Tìm và diệt”, dùng xe ủi phá hủy mặt đất, bơm nước và hóa chất độc hại xuống các cửa hầm. Nhưng đáng sợ nhất đối với chúng tôi lúc đó không phải là bom đạn, mà là việc thiếu hụt nghiêm trọng dụng cụ y tế và thuốc men y tế để cứu chữa thương binh.
Tôi nhớ nhất ca mổ của chiến sĩ trinh sát tên Nam. Anh bị trúng mảnh lựu đạn bắp chân, vết thương đã bắt đầu hoại tử, bốc mùi và sốt cao co giật. Nếu không cưa bỏ phần chân bị thối rữa, nhiễm trùng sẽ chạy vào máu và anh sẽ chết. Thế nhưng, trong hầm cứu thương lúc bấy giờ, thuốc gây tê và thuốc tê đã hoàn toàn cạn kiệt. Dụng cụ cưa xương chỉ là một chiếc cưa nhỏ lấy từ hộp đồ nghề sửa chữa xe đạp. Nam tỉnh táo hoàn toàn, anh nhìn tôi, môi mím chặt, cố nở nụ cười: “Chị Mai, cứ làm đi, em chịu được. Đừng để em chết, em còn phải ra trận”.
Tôi ứa nước mắt, bảo các đồng chí dân công giữ chặt tay chân Nam. Tôi đưa cho anh một chiếc khăn vải dày để cắn chặt vào miệng. Dưới ánh sáng tù mù của chiếc đèn dầu tự chế bằng vỏ lon bia, tôi bắt đầu rạch vết thương. Mỗi nhát cưa đi qua xương thịt, người Nam lại giật bắn lên, mồ hôi vã ra như tắm, hai tay nắm chặt đến mức móng tay đâm vào lòng bàn tay chảy máu. Tiếng cưa sột soạt trong không gian chật hẹp của lòng đất nghe đến rợn người. Tôi vừa làm vừa khóc, tim thắt lại vì xót xa cho nỗi đau da thịt mà người đồng đội đang phải gánh chịu.
Ca mổ kéo dài hơn một tiếng đồng hồ thành công. Khi tôi hoàn thành mũi khâu cuối cùng, Nam ngất lịm đi vì quá đau. Đôi bàn tay tôi nhuộm đỏ máu của anh. Sau này, Nam hồi phục và được chuyển ra miền Bắc an dưỡng trên một chiếc chân giả. Đối với tôi, những năm tháng ở địa đạo Củ Chi đã rèn luyện cho chúng tôi một tinh thần thép. Những người lính ngày ấy đã vượt qua nỗi đau thể xác bằng một niềm tin mãnh liệt vào ngày chiến thắng, một niềm tin được nuôi dưỡng ngay trong lòng đất mẹ tối tăm nhưng vô cùng kiên cường.
