Cựu chiến binh Phạm Ngọc Mậu - Xây dựng miền Bắc, đấu tranh thống nhất đất nước
Phạm Ngọc Mậu – Xây dựng miền Bắc, đấu tranh thống nhất đất nước
Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, có những vị tướng được nhắc đến bởi những chiến công trực tiếp trên chiến trường, nhưng cũng có những người dành phần lớn cuộc đời để xây dựng tổ chức, củng cố bản lĩnh chính trị và vun đắp sức mạnh tinh thần cho quân đội. Thượng tướng Phạm Ngọc Mậu là một trong những người như thế. Từ một thanh niên sớm giác ngộ cách mạng, trải qua nhà tù thực dân, những năm tháng kháng chiến chống Pháp cho đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng, góp phần xây dựng miền Bắc trở thành hậu phương vững chắc và cùng toàn quân đấu tranh vì mục tiêu thống nhất đất nước.
1. Tiểu sử và những năm tháng đầu đời hoạt động cách mạng
Phạm Ngọc Mậu tên thật là Phạm Ngọc Quyết, sinh năm 1919, quê ở xã Thượng Hiền, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Từ năm 1938, ông đã tham gia các hoạt động trong phong trào quần chúng. Tháng 11/1939, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và tham gia hoạt động cách mạng tại quê hương.
Năm 1940, Phạm Ngọc Mậu bị thực dân Pháp bắt và kết án 10 năm tù khổ sai cùng 10 năm quản thúc. Ông lần lượt bị giam tại nhiều nhà lao như Thái Bình, Hỏa Lò, Sơn La, Hòa Bình, Chợ Chu. Những năm tháng tù đày không làm người chiến sĩ trẻ khuất phục. Tháng 3/1945, khi tình hình chính trị có biến chuyển, ông vượt ngục trở về hoạt động và được bổ sung vào Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Sơn Tây.
Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia lãnh đạo khởi nghĩa ở Sơn Tây, sau đó đảm nhiệm nhiều vị trí trong chính quyền và lực lượng vũ trang. Khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, Phạm Ngọc Mậu ngày càng trưởng thành trong công tác tổ chức và chính trị quân đội.
Từ cuối năm 1946 đến năm 1949, ông lần lượt đảm nhiệm công tác chính trị tại Khu 1 và các đơn vị bảo vệ căn cứ địa Trung ương. Những năm tháng ấy đã giúp ông tích lũy nhiều kinh nghiệm về xây dựng lực lượng, tổ chức bộ đội và phát huy sức mạnh chính trị, tinh thần trong chiến đấu.
2. Chính ủy Đại đoàn Công pháo 351 – dấu ấn tại Điện Biên Phủ
Một dấu son đặc biệt trong cuộc đời Phạm Ngọc Mậu là thời gian ông giữ cương vị Chính ủy Đại đoàn Công pháo 351trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Đại đoàn 351 là lực lượng pháo binh, công binh và phòng không quan trọng của quân đội ta. Cuối năm 1953, đơn vị được lệnh hành quân lên Tây Bắc để tham gia chiến dịch. Phạm Ngọc Mậu giữ vai trò chính trị quan trọng, đồng thời được giao chỉ huy cuộc hành quân cơ giới đưa lực lượng, vũ khí và pháo binh lên chiến trường. Đoàn quân phải vượt qua hàng trăm kilômét đường rừng núi hiểm trở, qua những đèo dốc lớn và luôn đối mặt với sự đánh phá của máy bay địch.
Một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn là đưa những khẩu pháo nặng vào trận địa Điện Biên Phủ. Sau khi đến cửa rừng Nà Nham, nhiều khẩu pháo phải được kéo bằng sức người qua những con đường núi hiểm trở. Bộ Chỉ huy kéo pháo được thành lập, trong đó Lê Trọng Tấn làm Chỉ huy trưởng và Phạm Ngọc Mậu làm Chính ủy. Hai ông cùng các cán bộ tham mưu trực tiếp tổ chức, kiểm tra và đôn đốc công việc kéo pháo.
Đây là công việc đòi hỏi ý chí phi thường. Những khẩu pháo nặng hàng tấn phải vượt qua dốc cao, vực sâu, đường rừng hẹp và sự uy hiếp thường xuyên của máy bay địch. Mỗi mét đường đưa pháo vào trận địa đều có sự đóng góp bằng mồ hôi, sức lực, thậm chí cả máu của cán bộ, chiến sĩ.
Ngày 13/3/1954, pháo binh của Đại đoàn 351 nổ những loạt đạn đầu tiên mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ, trực tiếp yểm trợ bộ binh tiến công cứ điểm Him Lam. Đại đoàn 351 sau đó được trao lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” của Chủ tịch Hồ Chí Minh vì những thành tích xuất sắc trong chiến dịch.
Với Phạm Ngọc Mậu, Điện Biên Phủ không chỉ là một chiến thắng quân sự mà còn là bài học sâu sắc về ý chí, tổ chức và khả năng biến quyết tâm thành hành động. Trong một bài viết hồi tưởng về chiến dịch, ông nhấn mạnh rằng muốn giành thắng lợi phải nắm vững mục tiêu, kiên quyết vượt qua khó khăn và biết kết hợp ý chí tiến công với sự tìm tòi, sáng tạo trong thực tiễn.
3. Xây dựng quân đội miền Bắc sau năm 1954
Sau Hiệp định Genève năm 1954, miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội, đồng thời trở thành hậu phương của cuộc đấu tranh thống nhất đất nước. Quân đội không chỉ cần nâng cao sức mạnh chiến đấu mà còn phải được củng cố về tổ chức, tư tưởng và chính trị.
Phạm Ngọc Mậu lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng. Tháng 7/1954, ông là Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Đại đoàn 305; năm 1955 giữ chức Chính ủy Bộ Tư lệnh Pháo binh. Từ năm 1956, ông đảm nhiệm công tác cán bộ, rồi trở thành Cục trưởng Cục Tổ chức Tổng cục Chính trị.
Đến tháng 3/1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh bổ nhiệm Phạm Ngọc Mậu làm Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông giữ cương vị này trong nhiều năm, đến khi nghỉ hưu năm 1989.
Trên cương vị lãnh đạo Tổng cục Chính trị, ông cùng tập thể lãnh đạo chú trọng xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức. Đây là một nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh miền Bắc vừa xây dựng hậu phương, vừa phải chuẩn bị lực lượng cho cuộc đấu tranh lâu dài ở miền Nam.
4. Góp phần vào cuộc đấu tranh thống nhất đất nước
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, Phạm Ngọc Mậu không trực tiếp chỉ huy một mũi tiến công cụ thể ở miền Nam, nhưng vai trò của ông nằm ở một lĩnh vực đặc biệt quan trọng: xây dựng sức mạnh chính trị và tinh thần của quân đội.
Theo hồi ức của Đại tướng Lê Khả Phiêu, trong thời kỳ chống Mỹ, Phạm Ngọc Mậu cùng tập thể Thủ trưởng Tổng cục Chính trị tham mưu cho Quân ủy Trung ương, tổ chức thực hiện công tác Đảng, công tác chính trị trong toàn quân; đồng thời chỉ đạo các cơ quan chính trị phát huy sức mạnh của cán bộ, chiến sĩ phục vụ nhiệm vụ chiến đấu và xây dựng lực lượng.
Một nhiệm vụ khác rất quan trọng là xây dựng đội ngũ cán bộ và bảo đảm chất lượng chính trị của quân đội. Phạm Ngọc Mậu từng tham gia Ban Thẩm tra Trung ương, phụ trách những vấn đề liên quan đến thẩm tra chính trị trong quân đội, trong đó có công tác tuyển chọn cán bộ cho chiến trường miền Nam. Công việc ấy góp phần bảo đảm quân đội có một đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, bản lĩnh và năng lực để thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện chiến tranh khốc liệt.
Có thể nói, nếu tiền tuyến là nơi người lính trực tiếp đối mặt với bom đạn thì hậu phương là nơi tạo nên sức mạnh để người lính có thể bền bỉ chiến đấu. Phạm Ngọc Mậu đã góp phần vào quá trình xây dựng sức mạnh ấy từ phương diện tổ chức, chính trị và tinh thần.
5. Một cuộc đời gắn với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Sau ngày đất nước thống nhất, Phạm Ngọc Mậu tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội. Trong những năm chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc, ông cùng Tổng cục Chính trị triển khai công tác Đảng, công tác chính trị, bám sát cơ sở và thực tiễn chiến trường, góp phần xây dựng ý chí chiến đấu và bảo vệ Tổ quốc.
Năm 1986, ông được phong quân hàm Thượng tướng. Ông nghỉ hưu năm 1989 và qua đời năm 1993 tại Hà Nội. Trong quá trình hoạt động cách mạng, ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh và các Huân chương Quân công.
Cuộc đời Phạm Ngọc Mậu vì thế có thể nhìn như một hành trình xuyên suốt nhiều giai đoạn lịch sử: từ đấu tranh giành chính quyền, kháng chiến chống Pháp, xây dựng miền Bắc, đấu tranh thống nhất đất nước cho đến xây dựng và bảo vệ Tổ quốc sau năm 1975.
6. Bài học ý nghĩa đối với thế hệ trẻ hiện nay
Điều đầu tiên thế hệ trẻ có thể học từ Phạm Ngọc Mậu là lòng kiên định với lý tưởng và mục tiêu đã lựa chọn. Từ những năm tháng bị tù đày đến những thời điểm khó khăn của chiến tranh, ông vẫn giữ vững niềm tin và tiếp tục cống hiến. Trong cuộc sống hôm nay, mỗi người trẻ cũng cần xác định cho mình những mục tiêu đúng đắn và có đủ nghị lực để theo đuổi đến cùng.
Bài học thứ hai là không chỉ có những đóng góp nơi tuyến đầu mới đáng trân trọng. Trong một cuộc chiến tranh, bên cạnh người trực tiếp cầm súng còn có những người làm công tác tổ chức, chính trị, hậu cần, thông tin, đào tạo và xây dựng lực lượng. Phạm Ngọc Mậu là hình ảnh tiêu biểu cho những đóng góp thầm lặng nhưng có ý nghĩa lâu dài ấy.
Bài học thứ ba là biết biến quyết tâm thành hành động cụ thể. Từ việc đưa pháo vào Điện Biên Phủ đến công tác xây dựng quân đội, mọi nhiệm vụ đều đòi hỏi không chỉ lòng quyết tâm mà còn sự tổ chức khoa học, tinh thần trách nhiệm và khả năng giải quyết khó khăn trong thực tế.
Cuối cùng là bài học về lòng biết ơn và trách nhiệm với đất nước. Thế hệ trẻ hôm nay được sống trong hòa bình, được học tập và làm việc trong điều kiện thuận lợi hơn rất nhiều so với cha ông. Vì vậy, cách thiết thực nhất để tri ân những thế hệ đi trước là sống có trách nhiệm, không ngừng học tập, lao động và đóng góp cho cộng đồng.
Kết luận
Phạm Ngọc Mậu là một trong những vị tướng tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam, một người đã trải qua những năm tháng chiến tranh và dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp xây dựng quân đội. Từ người chiến sĩ cách mạng từng chịu cảnh tù đày, đến Chính ủy Đại đoàn Công pháo 351 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, rồi Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị trong những năm đất nước vừa xây dựng miền Bắc vừa đấu tranh thống nhất Tổ quốc, ông luôn để lại dấu ấn của một người cán bộ kiên định, trách nhiệm và tận tụy.
Tên tuổi Phạm Ngọc Mậu không chỉ gắn với những khẩu pháo vượt núi vào Điện Biên Phủ, mà còn gắn với một phần công việc thầm lặng phía sau sức mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đó là xây dựng con người, xây dựng tổ chức, củng cố niềm tin và hun đúc ý chí chiến đấu. Chính những đóng góp ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh để dân tộc đi qua những năm tháng gian khổ, tiến tới ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.
Với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện về Phạm Ngọc Mậu nhắc nhở rằng mỗi thời đại đều có những nhiệm vụ riêng. Nếu thế hệ cha ông đã dành tuổi trẻ để bảo vệ độc lập, thì tuổi trẻ hôm nay cần biết trân trọng hòa bình, sống có lý tưởng, có trách nhiệm và dùng tri thức, sức lao động của mình để tiếp tục xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh.
