CỰU CHIẾN BINH TRẦN ĐỨC HỒI SAY MÊ SƯU TẦM TƯ LIỆU VỀ BÁC HỒ

Sau những tháng năm phục vụ trong quân đội, nay đã vào tuổi 84, quá cái tuổi “xưa nay hiếm” lẽ ra có thể an nhàn hưởng thụ sự chăm sóc của nhà nước và gia đình, vậy mà ông vẫn hàng ngày cần mẫn tìm đọc các tài liệu về Bác Hồ, rồi cẩn thận ghi chép lại. Hiện Cựu chiến binh Trần Đức Hồi đã sưu tầm ghi chép được 5354 bài viết về Bác Hồ của các nguyên thủ quốc gia, các giáo sư, viện sĩ, nhà khoa học, nhà sử học, nhà báo, nhà văn nổi tiếng trong nước và quốc tế, đã vinh dự được gặp Bác Hồ và 166 tập sách gồm các công trình nghiên cứu, các tập thơ văn viết về Bác Hồ. Những tài liệu nào không lấy được bản gốc thì được ông chép tay thành 180 cuốn sách khổ giấy vở học sinh, mỗi cuốn 50 trang. Ngoài ra, ông còn sưu tầm được 451 bức ảnh chụp Bác qua các thời kỳ hoạt động cách mạng trong đó có nhiều bức ảnh chụp trong những năm kháng chiến chống Pháp, Bác sống và hoạt động tại Chiến khu Việt Bắc. Xem bộ ảnh Cựu chiến binh Trần Đức Hồi sưu tầm tôi thực sự ấn tượng với 16 bức ảnh đen trắng do Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Đinh Đăng Định chụp về Bác, rất quý hiếm, như các ảnh: Bác ngồi đọc tài liệu ở trong một căn lán Bắc Kạn, chụp tháng 5/1949; Bác ngồi câu cá ở suối Tuyên Quang, chụp tháng 5/ 1950; Bác chuẩn bị lên đường đi thăm mặt trận tại Bắc Kạn, chụp tháng 12-1950; Bác đánh máy chữ ở Bắc Kạn, chụp tháng 10/ 1951; Bác làm việc trong hang núi Cao Bằng, chụp 3/1951; Bác làm việc trong căn lán giữa rừng Tuyên Quang, chụp 11/ 1951; Bác làm việc trong căn lán ở đồi Tỉn Keo, Thái Nguyên, chụp tháng 6/1953; Bác ăn cơm trên đường công tác tại Chiến khu Việt Bắc, chụp tháng 5/1954, Bác đang đọc văn bia chữ Hán tại chùa Côn Sơn, Bác chăm vườn rau muống tại Phủ Chủ tịch... Tôi nghĩ nếu đăng ký ông Hồi sẽ đạt kỷ lục Guinness người sưu tầm tư liệu về Bác Hồ nhiều nhất Việt Nam. - Tôi hỏi CCB Trần Đức Hồi:

- Đã có trong tay một khối tư liệu kỷ lục như thế này, bác có ý định dừng việc sưu tầm chưa? - Ông mỉm cười, khẽ đẩy chén nước lại phía tôi, rồi ông thong thả bảo:

- Ngày trước bận công tác mình còn làm được, bây giờ về nghỉ chế độ càng có thời gian chuyên tâm hơn tại sao lại dừng lại! Tôi làm công việc sưu tầm cũng là nguyện suốt đời học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác, chú ạ.

Lặng im, trầm ngâm một lát rồi ông tâm sự tiếp: Tôi yêu kính Bác, biết ơn Bác, muốn hiểu thật sâu sắc, đầy đủ về Bác, vậy thì phải tìm hiểu các tư liệu về Bác, sưu tầm lại để cho con, cháu đời sau cũng hiểu sâu sắc về Bác. Biết ơn Bác bao giờ cho đủ hả chú mà lại dừng tìm hiểu khi mà mình vẫn còn sức lực và trí tuệ. Đã có kinh nghiệm, mỗi khi có sự kiện lịch sử lớn, hay dịp kỷ niệm ngày sinh, ngày mất của Bác, thể nào các báo từ trung ương tới địa phương đều có bài, có ảnh quý về Bác. Vậy là tôi lại tìm cho bằng được các sách báo ấy để lưu giữ. Nhà tôi gần thư viện tỉnh, có thời gian rỗi là tôi lại lên tra cứu tìm tài liệu rồi ghi chép lại. Thấy tôi cặm cụi ngồi cả buổi ghi chép, các cháu thư viện cũng thương cho tôi mượn sách mang về nhà đọc và ghi chép. Tôi có thói quen đọc đến đâu chép đến đó nên không thấy ngại. Có những đêm đọc thấy hay quá, mải miết đọc chép đến sáng luôn. Cũng có một số người quen, biết sở thích của tôi, có được bài viết hay, tư liệu quý là họ lại mang đến hoặc gửi tặng chú ạ. Đây, bộ ảnh đen trắng của Nghệ sỹ nhiếp ảnh Đinh Đăng Định chụp là do một gia đình công giáo ở xã Tuy Lộc, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, thấy tôi đam mê sưu tầm tư liệu về Bác đã tặng lại. Bức ảnh chân dung Bác treo trên tường kia là một cụ ông đã 80 tuổi cũng ở Phú Thọ tặng. Bức ảnh các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước đang túc trực bên gường bệnh khi Bác ốm là của một đồng chí công nhân ở mỏ than Quảng Ninh có thành tích xuất sắc được tặng, đã gửi tặng lại tôi. Cứ vậy, ngày này qua ngày khác, tháng này qua khác, năm này qua năm khác, hiện nay công trình sưu tầm của tôi đã xuyên qua hai thế kỷ ngày một dầy dặn hơn, phong phú hơn.

Nhìn khối tài liệu Cựu chiến binh Trần Đức Hồi đã sưa tầm, chép tay, tôi hỏi:

- Bác bắt đầu sưu tầm từ bao giờ? Động cơ nào khiến bác say mê bền bỉ sưu tầm đến thế?

Không phải suy nghĩ nhiều, Cựu chiến binh Trần Đức Hồi hào hứng giãi bầy ngay:

- Từ nhỏ, 4 tiếng “Bộ đội Cụ Hồ” với tôi đã thiêng liêng lắm, tôiluôn ước ao khi lớn lên được là “Bộ đội Cụ Hồ”. Năm 1959, tôi khai tăng thêm một tuổi để được nhập ngũ. Đơn vị đầu tiên của tôi là Lữ đoàn Pháo binh 378. May mắn cho tôi, Chính trị viên đại đội là Anh hùng quân đội Bùi Đình Cư, biết rất nhiều chuyện về Bác. Mỗi lần Chính trị viên giảng chính trị, hay tổ chức sinh hoạt đều kể chuyện về Bác. Tôi càng nghe càng thấy hào hứng. Trong đầu tôi nảy ra một suy nghĩ, đã là bộ đội Cụ Hồ thì phải hiểu sâu sắc về Cụ, có hiểu sâu sắc thì mới phấn đấu sống, chiến đấu và học tập theo gương Cụ được. Hồi ấy, sách báo hiếm lắm, không thể lấy cho riêng mình được. Nên mỗi khi được nghe kể chuyện, hay đọc bài viết về Bác Hồ, tôi lại cặm cụi ghi chép cẩn thận vào cuốn nhật ký của mình. Có thể coi, tôi đã bắt đầu sưu tầm từ ngày đó và mục đich, động cơ của tôi cũng chỉ đơn giản là: tìm tòi, sưu tầm để hiểu sâu sắc về Bác. Quá trình sưu tầm, tìm hiểu của tôi cũng có 3 cái mốc đáng nhớ, khiến tôi càng say mê tìm hiểu, sưu tầm các tư liệu về Bác hơn chú ạ. - Nói, rồi Cựu chiến binh Trần Đức Hồi chậm rãi kể: Mốc thứ nhất là ngày 1 tháng 6 năm 1960, tôi vinh dự là một trong các cá nhân tiêu biểu của Lữ đoàn Pháo binh 378 được theo đồng chí Bùi Đình Cư về Thủ đô Hà Nội gặp Bác, nghe Bác nói chuyện. Đấy cũng là lần đầu tiên tôi được xuống Thủ đô Hà Nội, nhưng chẳng quan tâm lắm tới cảnh phố xá, chỉ đau đáu mong sớm được gặp Bác. Khi có người hô “Bác Hồ đến rồi, Bác Hồ đến rồi”, là tất cả ào ra, ai cũng muốn đến thật gần để ngắm nhìn Bác cho rõ. Sau lần ấy, trở về đơn vị, tôi quyết sẽ phục vụ lâu dài trong quân đội để mãi là anh bộ đội Cụ Hồ. Tôi cũng ra sức phấn đấu, học tập, rèn luyện, để được kết nạp vào Đảng và trở thành sĩ quan quân đội. Năm 1964, ước nguyện vào Đảng đã thành sự thật, càng khiến tôi say mê sưu tầm tìm hiểu về Bác. Dấu mốc thứ hai với tôi là ngày 3/9/ 1969. Khi ấy, tôi đang công tác tại Huyện đội Mường Khương, nghe tin Bác mất, cả đơn vị ai cũng òa khóc. Riêng tôi, tôi tự nhủ lòng, Bác mất nhưng quyết không để hình ảnh Bác phai mờ trong tâm khảm mình, vì vậy càng phải tích cực tìm hiểu, sưu tầm tài liệu về Người. Tôi tự đặt ra quy định với mình, coi việc sưu tầm tư liệu về Bác là việc làm thường xuyên, phải trở thành một thói quen trong cuộc sống hàng ngày. Còn dấu mốc thứ ba, là sau năm 1975, khi Lăng Bác khánh thành, tôi cũng vinh dự được cử đi viếng Bác ngay từ đợt đầu. Vào trong Lăng, nhìn thấy thấy Bác nằm đó, tôi không cầm nổi nước mắt vì xúc động nhưng lại có cảm giác như Bác vẫn còn sống. - Nói rồi Cựu chiến binh Trần Đức Hồi đưa tôi xem bản di chúc viết tay của Bác ông sưu tầm được, phía dưới bản di chúc có câu thơ ông viết: “Năm 75 con vào Lăng viếng Bác/ Vầng trán Bác vẫn mênh mông, Đôi môi như vẫn nở nụ cười...”.

Dừng một lát cho bớt bồi hồi, rồi Cựu chiến binh Trần Đức Hồi tâm sự tiếp: Chú ạ, Bác đã đi xa 50 năm nhưng tôi vẫn cảm thấy Người như vẫn đang ở quanh ta. Người vẫn dõi theo từng chặng đường phát triển của đất nước, từng bước trưởng thành của mỗi người dân. Càng tìm hiểu, sưu tầm về Bác, tôi càng nghiệm ra một điều: Mỗi một hành động, mỗi cử chỉ, mỗi lời nói của Bác dù chỉ là rất nhỏ nhưng đều mang một ý nghĩa nhận thức và giáo dục rất to lớn. - Cựu chiến binh Trần Đức Hồi dừng lại một lúc rồi nói với tôi: Tôi ví dụ thế này, ngày 26/ 5/ 1946, đến dự lễ khai giảng khóa I của Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn nay là Trường Sĩ quan Lục quân 1, Bác trao tặng nhà trường lá cờ thêu 6 chữ vàng “Trung với nước, hiếu với dân”. Sáu chữ vàng đó đã trở thành bản chất truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đến năm 1964, tại Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, Bác Hồ lại nói:”Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, vì tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”. Câu nói này của Bác đã được làm lời hiệu cho Chương trình phát thanh Quân đội nhân dân của Đài Tiếng nói Việt Nam. Tôi thắc mắc tại sao năm 1946, Bác nói: “Quân đội ta trung với nước”, đếnnăm 1964 Bác lại nói là “Quân đội ta trung với Đảng”, vậy câu nào mới đúng? Khi đọc bài viết của Nhà báo Nguyễn Xuân Ba, đăng trên Tuần báo Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh số 385, mới biết lý do tại sao Bác lại nói như thế. Năm 1945, nước ta vừa giành được độc lập đã phải ở trong thế thù trong giặc ngoài. Trong nước, thì các đảng phái phản động như “Việt quốc”, “Việt cách” luôn gây rối. Bên ngoài, thì quân Tưởng với danh nghĩa quân Đồng minh vào nước ta “giải giáp quân Nhật”, nhưng ý đồ sâu xa là muốn “diệt Cộng, cầm Hồ”. Tình hình căng thẳng đến mức tháng 11 năm 1945, Đảng Cộng sản Đông Dương phải tuyên bố tự giải tán, thực ra là chuyển vào hoạt động bí mật. Vì vậy lúc đó làm sao nói “Trung với Đảng”được nên phải nói “Trung với nước”. Sau khi các đảng phái phản động bỏ nước chạy theo giặc chỉ còn duy nhất Đảng ta lãnh đạo, nên năm 1964, Bác mới nói “Trung với Đảng” được. Câu nói ấy của Bác có ý nghĩa khẳng định Quân đội nhân dân Việt Nam do Đảng xây dựng, lãnh đạo và giáo dục. Chỉ đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, quân đội ta mới có sức mạnh vô địch, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng. Thấy sự phân tích, lý giải đúng và hay quá, tôi liền sưu tầm luôn. Điều đó càng khiến tôi phải tìm tòi, suy nghĩ từng hành động, từng lời nói của Bác để hiểu sâu sắc về Bác. Tìm kiếm thêm được một đầu sách báo, thêm một bài viết hay về Người là thêm một niềm vui, thêm một sự hứng khởi, một nghị lực để tôi tiếp tục sưu tầm chú ạ. Điều đó cũng là một sự góp phần để Người sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta...

Quả thật, căn phòng riêng của Cựu chiến binh Trần Đức Hồi như một thư viện nhỏ. Tôi thật bất ngờ khi thấy những tài liệu, tư liệu về Bác được ông sắp xếp theo các giai đoạn lịch sử. Các tài liệu sưu tầm có cả phần phụ lục ghi ngày tháng, năm sưu tầm. 180 cuốn sổ ghi chép của ông, cuốn nào cũng sạch sẽ, chữ viết nắn nót. Tôi còn bất ngờ hơn khi ông đọc thuộc lòng cho tôi nghe nhiều đoạn trong bài viết “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân” của Bác và nhiều đoạn trong cuốn tài liệu “Hồ Chí Minh - Thế giới ca ngợi Người”. Một điều vô cùng đặc biệt nữa, ông còn sưu tầm cả nắm đất ở chân Kỳ đài sân vận động Yên Bái- nơi Bác Hồ đứng nói chuyện với cán bộ, chiến sỹ và nhân dân Yên Bái, ngày 25 tháng 9 năm 1958. Tôi thấy tay ông run run khi cầm nắm đất, nét mặt ông thoáng bần thần, rồi ngập ngừng nói: Có người bảo tôi gàn, nắm đất ở kỳ đài sân vận động cũng giống như đất ở các nơi khác, có gì thiêng đâu mà mang về nhà. Tôi bảo với họ: Đúng chỉ là đất thôi, nhưng nó gắn với kỷ niệm ngày Bác Hồ lên thăm Yên Bái, Bác căn dặn người dân Yên Bái chúng ta phải tích cực tăng gia sản xuất để nâng cao đời sống; phải đoàn kết dân tộc để trở thành khối đại đoàn kết vững chắc; phải xóa bỏ những hủ tục lạc hậu như nạn tảo hôn; ăn uống linh đình trong đám ma, đám cưới. Những lời căn dặn của Bác vẫn còn nguyên giá trị. Cuộc sống của chúng ta có được như ngày hôm nay cũng bởi chúng ta nỗ lực thực hiện lời dạy của Bác. Nắm đất này gợi ta luôn nhớ về tình cảm của Bác Hồ với Yên Bái. - Cất nắm đất cẩn thận, rồi Cựu chiến binh Trần Đức Hồi bảo: Chính việc sưu tầm các tư liệu về Bác của tôi cũng đã tác động rất nhiều tới các con, cháu. Các con trở thành các cộng tác viên nhiệt tình, đi đâu, thấy tài liệu có giá trị là đều xin hoặc mua về làm quà tặng bố. Con trai, con gái, con dâu, con rể tôi, ở cương vị công tác nào cũng nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ và đều phấn đấu trở thành đảng viên. Con trai tôi Trần Mạnh Thắng, khi làm Nghiên cứu sinh tại Đức cũng phải nhờ tôi cung cấp một số tài liệu sưu tầm của tôi để làm luận văn tốt nghiệp về một đề tài liên quan tới Bác. Các cháu nội, ngoại, cháu nào cũng là cháu ngoan Bác Hồ, siêng năng, học giỏi. Tôi coi đấy là niềm hạnh phúc lớn nhất của đời mình.

Cuối buổi trò chuyện, Cựu chiến binh Trần Đức Hồi chia sẻ những băn khoăn mình. Khối tài liệu ông đã bỏ công sức cần mẫn sưu tầm mấy chục năm trời rồi sẽ ra sao? Vì vậy ông có mong muốn, sau này khi không còn sưu tầm được nữa, ông sẽ tặng bộ sưu tập của mình cho các chiến sỹ ngoài quần đảo Trường Sa. Ông bảo, có Bác ở bên các chiến sỹ sẽ chắc thêm tay súng bảo vệ hải đảo thân yêu của Tổ quốc. Nếu không chuyển ra đảo được thì cũng mong bảo tàng, hay thư viên tỉnh tiếp nhận để tuyên truyền, quảng bá.

Tôi rất hiểu tâm trạng của người Cựu chiến binh già, người đảng viên 61 năm tuổi Đảng. Một thoáng buồn thôi, rồi ông Hồi lại khoe với tôi về tấm Giấy khen của Thành ủy Yên Bái khen ngợi ông là điển hình tiên tiến về việc sưu tầm, quảng bá tài liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông bảo: Tôi rất tâm đắc với chủ đề học tập, làm theo Bác, năm 2019: “Xây dựng ý thức tôn trọng nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống nhân dân theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Bởi theo tôi, tư tưởng, đạo đức, phong cách tôn trọng nhân dân của Bác là sự kết hợp giữa truyền thống dân tộc và tư tưởng thời đại. - Nhíu trán suy nghĩ một lát rồi ông chia sẻ tiếp: Tôi còn nhớ trong diễn văn khai mạc Đại hội III của Đảng Lao Động Việt Nam, ngày 5-9-1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định những thắng lợi của cách mạng Việt Nam “Không phải là công lao riêng của Đảng ta. Đó là công lao chung của toàn thể đồng bào ta trong cả nước. Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, chứ không phải là sự nghiệp của cá nhân anh hùng nào...”. Rõ ràng câu nói đó của Bác vừa thể hiện truyền thống dân tộc Việt Nam, từ thế kỷ XIV, danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi đã từng nói: “Làm lật thuyền mới biết sức dân mạnh như nước”, “Việc nhân nghĩa cốt để yên dân”; vừa thể hiện tư tưởng của Học thuyết Mác- Lê Nin, coi cách mạng là sự nghiệp của quần chúng.

Khi chia tay, Cựu chiến binh Trần Đức Hồi lại hứng khởi đọc cho tôi nghe câu thơ nói về hành trình theo Bác của mình: Hơn 50 năm con theo dấu chân Bác/ Từ buổi ban đầu Người đi tìm đường cứu nước/ Vượt đại dương bốn bề sóng nước/... Đến bản di chúc Người để lại trước lúc đi xa...”.

Nắm chặt tay người Cựu chiến binh, người đảng viên lão thành Trần Đức Hồi, tôi bỗng thấy lòng mình ấm áp lạ thường.