Cựu chiến binh trong thời kỳ Đổi mới những năm 1990

Năm 1990, đất nước bước vào một chặng đường mới. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những khó khăn của cuộc sống hậu chiến vẫn còn hiện hữu trong từng mái nhà, từng con đường, từng cánh đồng. Sau những năm tháng bom đạn, người dân lại phải đối mặt với cái nghèo, với những thiếu thốn và thử thách trong cuộc sống. Trong hoàn cảnh ấy, những người lính năm xưa lại tiếp tục một cuộc chiến mới - cuộc chiến chống đói nghèo, lạc hậu để xây dựng quê hương.

Ở một làng quê nhỏ bên dòng sông Hồng, có một người đàn ông thường thức dậy khi trời còn chưa sáng. Ông tên là Nguyễn Văn Ba, một cựu chiến binh đã từng đi qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Mỗi buổi sáng, ông thường khoác trên mình chiếc áo màu canh đã bạc màu, đội chiếc mũ cối rồi đi ra cánh đồng phía sau làng. Hình ảnh ấy đã trở lên quen thuộc với người dân nơi đây.

Có người từng hỏi ông: "Chiến tranh đã kết thúc lâu rồi, bác còn dậy sớm làm gì thế?". Ông Ba chỉ cười hiền rồi trả lời: " Ngày trước, mình thức sớm để ra trận. Bây giờ thức sớm để làm ăn. Đất nước hoà bình rồi, mình càng phải cố gắng".

Câu nói giản dị ấy thể hiện một suy nghĩ đã theo ông suốt những năm tháng sau chiến tranh. Với ông, người lính dù ở chiến trường hay trong cuộc sống đời thường cũng luôn phải biết vượt qua khó khăn và hoàn thành trách nhiệm của mình.

Ngày ông Ba trở về quê sau chiến tranh, làng quê vẫn còn nghèo xơ xác. Con đường đất ngày mưa lầy lội, ngày nắng bụi mù. Những căn nhà máu ngói cũ nằm nép mình bên những hàng tre. Ngoài đồng, nhiều ruộng còn bỏ hoang. Người dân quanh năm vất vả những cuộc sống vẫn thiếu thốn.

Ông Ba khi ấy còn trẻ, sau bao năm cầm súng, ông chỉ mong được trở về với gia đình, được làm ruộng, được nhìn thấy vợ con sống bình yên. Ông từng nghĩ rằng chỉ cần không còn tiếng bom đạn, cuộc đời sẽ trở lên dễ dàng hơn. Nhưng hoà bình không có nghĩa là mọi khó khăn lập tức biến. mất.

Có những ngày, cả gia đình ông phải tính toán từng bữa ăn. Những đứa trẻ trong làng nhiều khi đi học với đôi dép đã mòn. Những người nông dân quanh năm "bán mặt cho đất, bán lưng cho trơuf" nhưng vấn không đủ tiền sửa lại mái nhà.

Ông Ba nhìn quê hương và nhiều đêm trăn trở. Một buổi chiều, ông ngồi bên bờ ruộng nhìn những cánh đồng trải dài trước mắt. Người vợ ngồi xuống bên cạnh và hỏi:

" Ông đang nghĩ gì vậy?"

Ông im lặng một lúc rồi nói:

"Ngày trước, mình cầm súng để bảo vệ quê hương. Bây giờ quê hương đã hoà bình, chẳng lẽ mình lại ngồi nhìn nó nghèo mãi?"

Người vợ không nói gì, bà hiểu chồng mình. Người lính ấy lại chuẩn bị bước vào "trận chiến"mới. Những năm tháng đầu thập niên 1990, cuộc sống ở quê bắt đầu có nhiều thay đổi. Công cuộc Đổi mởi mở ra những cách nghĩ, cách làm mới, người dân được khuyến khích phát triển sản xuất, chủ động tìm hướng làm ăn phù hợp với điều kiện của mình. Ông Ba là một trong những người đầu tiên trong làng mạnh dạn thay đổi. Ông bắt đầu bằng chính mảnh ruộng của gia đình. Ông thử đưa giống lúa mới vào sản xuấ, học cách chăm sóc cây trồng và tính toán thời gian gieo cấy, không có nhiều sách vở, ông tìm đến những cán bộ nông nghiệp để học hỏi kinh nghiệm. Có người trong làng thấy ông làm khác trước thì cười:

"Ông Ba đánh giặc giỏi thì chúng tôi biết rồi, chứ làm kinh tế thì chắc gì đã giỏi?"

Ông chỉ cười hiền:

" Không biết thì học. Ngày trước đánh giặc cũng đâu phải tự nhiên mà biết".

Câu nói ấy khiến nhiều người bật cười, nhưng cũng khiến họ suy nghĩ. Ông bắt tay vào làm thật. Mùa đầu tiên, ruộng nhà ông cho năng suất khá hơn, mùa thứ hai, ông bắt đầu hướng dẫn cho một vài gia đình trong làng. Rồi dần dần, những người từng nghi ngờ ông cũng tìm đến ông, hỏi ông, ông không giấu điều gì. Ông thường nói với bà con: " Làm ăn cũng giống như đánh trận, muốn thắng thì phải biết đoàn kết, biết tính toán và quan trọng nhất là không được bỏ cuộc."

Năm 1992, ông Ba mạnh dạn chuyển một phần đất sang nuôi cá. Đây là một quyết định không hề dễ dàng. cả gia đình ông phải giành dụm từng đồng. Ông tìm hiểu kĩ thuật, đi học hỏi những mô hình đã làm tốt ở địa phương khác.

Có người nói:

"Ông tuổi này rồi còn làm lớn làm gì?"

Ông đáp:

"Còn sức thì còn làm. Mình làm không chỉ cho nhà mình".

Quả thật, khi mô hình nuôi cá bắt đầu có hiệu qủa, ông lại nghĩ đến những gia đình nghèo trong làng, ông hướng dẫn họ cách làm, chia sẽ kinh nghiệm và giúp đỡ những gia đình còn thiếu vốn. Có người chưa có điều kiện, ông cho vay không lấy lãi. Có người thất bại, ông động viên làm lại. Cứ như thế, từ một gia đình, rồi vài gia đình , cuộc sống trong làng dần thay đổi. Những ao cá xuất hiện bên những thửa ruộng. Những căn nhà được sửa sang. Trẻ em trong làng có điều kiện đến trường đầy đủ hơn. Con đường đất ngày nào cũng dần được sửa chữa. Người dân bắt đầu tin rằng quê hương mình có thể thay đổi bằng chính sức lao động và ý chí của họ.

Một chiều cuối năm 1995, ông Ba đứng trước sân nhà, nhìn mấy đứa trẻ trong làng đạp xe đi học. Một cậu bé dừng lại bên ông và hỏi: "Ông Ba ơi, ngày trước ông làm nghề gì?"

Ông cười: " Ngày trước ông là bộ đội."

"Ông có đánh giặc không?"

"Có."

"Ông có sợ không?"

Ông Ba im lặng một lúc. Ánh mắt ông nhìn về phía cánh đồng đang chìm dần trong ánh hoàng hôn.

"Có chứ."

Cậu bé ngạc nhiên: "Thế sao ông vẫn đi?"

Ông BA xoa đầu cậu bé rồi nhẹ nhàng nói: " Vì có những lúc mình sợ nhưng vấn phải làm điều mình cần làm."

Cậu bé chưa hiểu hết câu nói đó. Nhưng nhiều năm sau, có lẽ cậu sẽ hiểu rằng lòng udngx cảm không phải là không biết sợ mà là biết vượt qua nỗi sợ để làm điều có ích cho người khác và cho quê hương.

Năm 1999, xã tổ chức một buổi gặp mặt những cựu chiến binh tiêu biểu. Ông BA được mời lên phát biểu. Hội trừng hôm ấy không lớn, những chiếc ghế gỗ được xếp thành từng hàng. trên tường là lá cờ Tổ quốc và nhưgx khẩu hiệu về xây dựng quê hương. Ông BA đứng trước mọi người. Mái tóc đã bạc nhiều, đôi bàn tay từng cầm súng năm nào giờ chai sạn vì cầm cuốc, cầm xẻng và làm ruộng. Ông nhìn xuống những người đang ngồi ghế bên dưới rồi chậm rãi nói:

" Chúng tôi từng là những người lính đi qua chiến tranh. Khi trở về, chúng tôi chỉ có một mong muốn là có một cuộc sống bình yên. Nhưng rồi chúng tôi hiểu rằng hoà bình cũng có những nhiệm vụ của nó."

Cả hội trường im lặng.

"Ngày trước, chúng tôi chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ từng tấc đất. Ngày nay , chúng ta phải cùng nhau làm cho từng tấc đất ấy sinh sôi, để con cháu chúng ta có trường học, có đường đi và có cuộc sống tốt hơn.

Một tràng pháo tay vang lên, ông bước xuống trong tiếng vỗ tay reo hò của mọi người. Ông không nghĩ mình là người đặc biệt, ông chỉ nghĩ mình đã làm điều mà một người lính cần làm.

Một buổi chiều cuối thu, ông BA lại ngồi bên bờ ruộng, mặt trời lúc đó đỏ rực, đang từ từ khuất sau rặng tre. Cánh đồng trước mặt ông xanh mướt. Xa xa, là mái trường mới xây, tiếng trẻ em gọi nhau vang lên trên con đường làng. Ông BA tháo chiếc mũ, đặt lên đầu gối. trong khoảnh khắc ấy, ông nhớ về những năm tháng tuổi trẻ, nhớ những người đồng đội, nhớ những ngày gian khổ và nhớ những người không thể trở về. Ông không nói gì, chỉ lặng lẽ nhìn quê hương.

Thời hoa lửa đã qua, nhưng ngọn lửa trong trái tim những người lính năm xưa vẫn còn đó. Ngày trước, ngọn lửa ấy soi đường cho họ đi qua chiến tranh. Ngày hôm nay, nó soi đường cho họ xây dựng cuộc sống mới. Bởi với những người lính từng đi qua bom đạn, hoà bình không phải là điểm kết thúc mà là một khởi đầu mới.

Và trong những năm tháng đổi mới, họ đã dùng chính đôi bàn tay của mình để viết tiếp câu chuyện của dân tộc - một câu chuyện không còn tiếng súng, mà có tiếng máy cày, tiếng trẻ em đến trường, tiếng người dân gọi nhau trên những con đường làng đang đổi mới từng ngày.

Đó chính là ngọn lửa không tắt của một thế hệ đã đi qua thời hoa lửa.