CỰU CHIẾN BINH VŨ DUY LIÊM – NGƯỜI LÍNH LÁI XE TRÊN TUYẾN ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Có những con đường được làm nên bằng máy móc, bằng sức người và thời gian. Nhưng cũng có những con đường được viết nên bằng mồ hôi, máu và tuổi trẻ của cả một thế hệ. Đường Trường Sơn trong những năm kháng chiến chống Mỹ là một con đường như thế. Trên con đường huyền thoại ấy, có những người lính ngày đêm cầm vô lăng, đưa từng chuyến xe chở quân, lương thực, vũ khí vượt qua bom đạn để vào chiến trường.

Cựu chiến binh Vũ Duy Liêm, quê Mê Linh, Hà Nội, là một trong những người lính như thế. Sinh năm 1947, năm 19 tuổi, chàng trai trẻ Vũ Duy Liêm lên đường nhập ngũ. Ông được điều động sang Trung Quốc nhận xe rồi cùng đồng đội đưa những chiếc xe ấy vào chiến trường. Từ đó, cuộc đời quân ngũ của ông gắn với những cung đường Trường Sơn khốc liệt và những chuyến xe vận tải giữa bom đạn chiến tranh.

Những ngày đầu bước vào quân ngũ, có lẽ người thanh niên Vũ Duy Liêm cũng không thể hình dung hết những gì đang chờ đợi mình phía trước.

Sau khi nhận xe, ông cùng đồng đội hành quân vào chiến trường và được biên chế về Đoàn 559 – Bộ đội Trường Sơn, lực lượng có nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, lương thực, quân trang và đưa đón bộ đội, cán bộ trên tuyến đường chiến lược nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam.

Công việc của người lái xe Trường Sơn tưởng như chỉ đơn giản là điều khiển chiếc xe đi từ nơi này đến nơi khác. Nhưng trên thực tế, mỗi chuyến xe là một lần đối mặt với hiểm nguy.

Đường đi phần lớn là những cung đường rừng núi quanh co, hiểm trở. Có những đoạn đường nằm cheo leo bên vách núi, vừa được bộ đội và dân quân mở giữa rừng sâu. Ban đêm, những chiếc xe nối nhau vượt qua những con đường hẹp. Người lái xe phải tập trung cao độ, bởi chỉ một phút mất cảnh giác, cả xe và người có thể rơi xuống vực hoặc xuống những hố bom còn sót lại.

Nhưng nguy hiểm nhất vẫn là máy bay địch.

Những đoàn xe vận tải trên tuyến Trường Sơn luôn là mục tiêu đánh phá quan trọng. Vì vậy, người lính lái xe không chỉ cần có tay lái vững mà còn phải có bản lĩnh, sự bình tĩnh và khả năng xử lý tình huống trong những khoảnh khắc sinh tử.

Nhắc đến những người lính lái xe Trường Sơn, người ta thường nhớ đến những câu thơ của nhà thơ Phạm Tiến Duật:

“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi…”

Nhưng với Vũ Duy Liêm, câu chuyện về những chiếc xe không kính còn khốc liệt hơn những gì được thể hiện trong thơ.

Theo lời kể của ông, trong điều kiện máy bay địch thường xuyên quần thảo, người lính Trường Sơn thậm chí còn chủ động tháo kính chắn gió của xe. Bởi nếu kính còn nguyên, ánh sáng phản chiếu từ kính có thể khiến máy bay địch phát hiện đoàn xe. Không có kính, người lái phải trực tiếp đối mặt với gió bụi, mưa rừng, nhưng đổi lại có thể giảm nguy cơ bị phát hiện.

Chiếc xe không kính vì thế không chỉ là một hình ảnh văn học.

Nó là hình ảnh của một thời chiến tranh.

Đó là chiếc xe phải chạy trong đêm tối, trên những cung đường hiểm trở, giữa tiếng động cơ, tiếng bom và tiếng máy bay. Người lính ngồi sau tay lái phải nhìn thẳng vào con đường phía trước, không được phép chùn bước.

Phía sau mỗi chuyến xe là những người lính đang chờ vũ khí, những đơn vị đang cần lương thực, những chiến trường đang cần tiếp tế. Bởi vậy, dù phía trước là bom đạn, đoàn xe vẫn phải tiếp tục đi.

Trong một lần đưa xe vượt qua một cung đường Trường Sơn hiểm trở, đoàn xe của ông Vũ Duy Liêm bị máy bay địch phát hiện và đánh phá.

Giữa trận đánh, ông bị thương.

Người lính lái xe năm nào phải rời chiến trường, trở về hậu phương điều trị. Đó là một sự trở về không giống như ông mong muốn. Người lính ra đi với khát vọng được chiến đấu, được hoàn thành nhiệm vụ; nhưng chiến tranh đôi khi buộc con người phải dừng lại bởi những vết thương trên cơ thể.

Thế nhưng, nhiều năm sau nhìn lại, ông vẫn luôn tự hào về những năm tháng quân ngũ.

Bởi ông hiểu rằng mình là người may mắn.

Trên tuyến đường Trường Sơn năm ấy, biết bao người lính đã không trở về. Có những người nằm lại giữa rừng sâu; có những người hy sinh trong những chuyến xe vận tải mà đồng đội chỉ kịp biết rằng họ đã không còn nữa.

Vì thế, đối với ông Liêm, được trở về dù mang trên mình thương tích vẫn là một điều đáng quý.

Tháng 4 năm 2025, nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày đất nước thống nhất, ông Vũ Duy Liêm cùng đồng đội trở lại Thành phố Hồ Chí Minh và thăm Dinh Độc Lập.

Đứng giữa nơi ghi dấu thời khắc lịch sử của ngày 30/4/1975, người lính lái xe Trường Sơn năm xưa không giấu được sự xúc động.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Những cung đường rừng năm xưa đã thay đổi. Những chiếc xe không kính chỉ còn trong ký ức và những trang thơ. Những người lính trẻ ngày ấy nay đã trở thành những cựu chiến binh tóc bạc.

Nhưng ký ức về chiến trường vẫn còn nguyên.

Ông Liêm nhớ đến những người đồng đội đã nằm lại. Ông nhớ những chuyến xe trong đêm, những con đường hiểm trở và những lần máy bay địch đánh phá.

Và ông hiểu rằng, sự bình yên của ngày hôm nay được đánh đổi bằng tuổi trẻ và sự hy sinh của biết bao người.

Trong một lần trở lại chiến trường xưa, ông cùng đồng đội và người thân đã tìm về những địa danh gắn với cuộc đời người lính. Với ông, đó không chỉ là một chuyến đi thăm lại quá khứ, mà còn là dịp để nhắc nhớ thế hệ sau về những năm tháng mà cha anh đã từng trải qua.

Điều đáng quý trong câu chuyện của Vũ Duy Liêm không chỉ nằm ở những năm tháng ông cầm lái trên đường Trường Sơn.

Điều khiến người ta xúc động hơn là cách ông nhìn về những người đồng đội đã hy sinh.

Sau chiến tranh, những người còn sống trở về với cuộc đời thường. Nhưng trong ký ức của họ, những người đã nằm lại trên chiến trường chưa bao giờ biến mất.

Khi trở lại Dinh Độc Lập trong những ngày tháng 4 lịch sử, ông Liêm nhớ về đồng đội và chia sẻ một suy nghĩ giản dị: ông chỉ biết thành tâm thắp nén nhang tưởng nhớ những người đã hy sinh và cố gắng sống tốt thay cho cả phần của những người đã mất.

Có lẽ đó cũng là cách mà một người lính có thể tiếp tục giữ lời hứa với đồng đội.

Không phải bằng những điều lớn lao.

Mà bằng cách sống tử tế, sống có trách nhiệm và không quên những người đã nằm lại phía sau.

Nhìn lại cuộc đời mình, Vũ Duy Liêm không kể về những năm tháng chiến tranh như một câu chuyện để ca ngợi riêng bản thân.

Ông nhắc về một thế hệ.

Đó là thế hệ những chàng trai tuổi mười tám, đôi mươi rời quê hương, khoác ba lô lên đường mà không biết ngày trở lại. Có người trở về. Có người mang thương tích suốt đời. Và cũng có những người mãi mãi nằm lại trên những cung đường mà hôm nay chúng ta chỉ còn biết đến qua những trang sử.

Với người lính lái xe Trường Sơn, mỗi chuyến xe năm xưa không chỉ chở hàng hóa và vũ khí.

Đó còn là những chuyến xe chở theo niềm tin của hậu phương, sự sống của những đơn vị phía trước và hy vọng về một ngày đất nước được thống nhất.

Nửa thế kỷ đã trôi qua, người lính năm xưa nay đã ở tuổi gần 80. Nhưng khi nhắc đến Trường Sơn, ký ức vẫn trở về nguyên vẹn: con đường quanh co giữa núi rừng, ánh đèn xe trong đêm, tiếng máy bay trên bầu trời, tiếng bom rung chuyển núi rừng và những người đồng đội cùng nhau vượt qua hiểm nguy.

Nhưng phía sau biểu tượng ấy là những con người bằng xương bằng thịt – những người lính đã ngồi sau tay lái, nhìn thẳng về phía trước và đưa những chuyến xe vượt qua bom đạn.

Để hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, họ có thể bình thản nhìn lại con đường đã đi qua và nói rằng: tuổi trẻ của mình đã được gửi lại trên một con đường lịch sử – con đường Trường Sơn.